دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید
تماس با سردبیر > perslit@gmail.com بایگانی پیوندکده سیاسی  بیانیه ها و برنامه ها کتابخانه صدا و ویدئو ادبیات بومی هنر داستان شعر

 

 

سایه
ادگار آلن پو
برگردان: احمد شاملو

حقیقت این است که شما- خوانندگان من!- هنوز در زمره‌ی زندگانید. اما، من که می‌نویسم، از دیرباز به دیار ارواح عزیمت کرده‌ام. چرا که بی گمان بسا چیزهایی عجیب پیش خواهد آمد و بسا چیزهای نهان آشکارخواهد شد. و بسا قرن‌ها که خواهد گذشت، از آن پیش ‌تر که نوشته ها را آدمیان باز ببینند. و چندان که این نوشته ‌ها باز دیده شود، ای بسا که پاره ‌ای باور نکنند، و پاره ‌ای بر آن به تردید بنگرند، و تنها مردمی اندک ‌شمار در حروفی که من به دستینه‌ ی آهنین بر این الواح نقر می ‌کنم انگیزه‌ ی تفکری یابند .
سال، سال خوف و دهشت بود، سرشار از تأثراتی شکننده تر از دهشت و خوف، که از برای آن بر پهنه ‌ی خاک نامی نیست. چرا که آیات و نشانه های بی ‌شمار رخ نموده بود. و طاعون از همه سوی بال ‌های سیاهش را بر پهنه ‌ی خاک و گستره ‌ی دریا گشوده بود .
دست کم آنان را که بر احوال ستارگان آگاهی داشتند خبر بود که در آسمان اشاراتی از شوربختی هست. و میان دیگران‌‌، برای من- اوآنوآس یونانی- مسلم بود که در تکرار هر هفتصد و نود و چهار سال، یا به ورود در قوی اِایل، سیاره ‌ی عطارد با چنبر سرخ زحل دهشت‌ انگیز نزدیک می ‌شود. و روح خاص آسمان‌ ها قدرت خود را نه تنها بر حباب خاکی زمین، بلکه بر ارواح و افکار و اندیشه‌ های انسانی تجلی می ‌دهد .
ما در آن شب، هفت تن بودیم. در قصری بزرگ و محتشم، در شهری ظلمت ‌زده که پتوله ماییس خوانده می ‌شد، گرد چند مینای شراب سرخ کی یو جمع آمده بودیم. و اتاق ما جز دری بلند که کوری نوس صنعت ‌کار به زینت آن رنج بسیار برده، دستکاری بس نادرآفریده بود، منفذ دیگر نداشت. دری که از درون بسته می ‌شد .
هم بدین قرار، پرده‌ی سیاهی را که این خانه ی مالیخولیایی را محفوظ می ‌داشت، راه نگاه ما را به قرص ماه و ستارگان حزن ‌انگیز و جاده ‌ی خالی بسته بود؛ اما راه را بر احساس پیش از وقوع فاجعه و خاطره‌ ی فله‌ اِوو را، چنان به سهولت نتوانسته بست .
گرداگرد ما و در برِ ما چیزهایی بود که نمی ‌توانم به وضوع شرح کنم :
چیزهای روحی و مادی ـ سنگینی طاقت ‌شکنی در فضا،احساسی از خفقان، از دلواپسی ـ و برتر از این ها همه، این دقیقه ‌ی خوف ‌انگیز زندگی که مردم عصبی ‌مزاج تحمل می ‌کنند، در آن هنگام که حواس مادی، همه ستم ‌گرانه بیدار و زنده‌اند و نیروهای روانی، همه نیمه خواب و افسرده .
فشاری مرگ ‌زا خُردمان می ‌کرد؛ فشاری که بی باکانه براعضای ما، بر اثاثه و هر چیز دیگری که در خانه بود فرود می ‌آمد، حتی بر میناها که از آن می ‌نوشیدیم. ـ و درماندگی زجرکشیده و کوفته می ‌نمود ـ همه چیز، به جز انوار این هفت چراغ آهنی که مجلس باده ‌نوشی ما را روشن می ‌کرد .
از این چراغ‌ ها که پریده رنگ و تابان بر جای می ‌سوخت رشته‌ های دراز نورگسترده می ‌شد. و در رویه‌ ی صیقل خورده ‌ی میز آبنوسی گرد که در اطرافش نشسته بودیم و از تابش این انوار به آیینه مبدل می ‌شد، هر یک از مهمانان، رنگ ‌پریدگی چهره‌ ی خود را و برق نگران ِ چشمان ِ اندوه ‌زده‌ی دوستان را به تماشا نشست .
با این همه، ما به قهقهه‌ های خویش جنجالی سخت برپا می ‌کردیم، و به شیوه‌ ی صرعیان به نشاط اندر بودیم، و ترانه‌ های آناک ره یون را ـ که به حقیقت کلماتی درهم و آشفته بیش ‌تر نبود ـ به آواز می خواندیم، و به افراط می ‌نوشیدیم هر چند که سرخی شراب، در خاطر ما یادآور سرخی خون بود. چرا که در خانه به جز ما، نفر هشتمی نیز بود ـ زویی لوس ِ جوان، که با قامت ِ کفن شده ‌ی خویش فرشته و شیطان صحنه بود .
دریغا که از شور و حرارت ما بهره ‌ای نمی ‌گرفت. چشم‌ هایش ـ که مرگ، در آن جز نیمی از آتش ِ طاعون را فروننشانده بود ـ چنان می ‌نمود که از نشاط ما به همان اندازه بهره گیرد که، مردگان، به بهره گرفتن از شور و شادمانی آن کسانی که مرگشان به انتظار نشسته است محقند !
اما هرچند که من ـ اِوآنوآس ـ نگاه ِ خیره ‌ی مرده را بر چهره ‌ی خویش دوخته دیدم، به رنج، بر آن شدم که تلخی حالت آن نگاه را درنیابم. و هم ‌چنان که به پافشاری در ژرفنای آبنوس تماشا می ‌کردم، ترانه‌ های «تیوسی» را زنگ‌دار و بلند، به آواز می‌خواندم .
لیکن آواز من‌، دیری نپایید که فروکاست و به خاموشی گرایید. و طنین آن در سیاهی پرده‌ های خانه فروپیچید و نرمک نرمک ضعیف و نامتمایز و مبهم شد. خفه شد .
و هم در این هنگام، از عمق پرده‌ های سیاهی که طنین ترانه ‌ها در آن می مرد، سایه ‌ای نامشخص و تاریک سربرافراشت ـ سایه ای که در نظر مانند سایه ‌ای بود که ماه، به هنگام افول خویش از هیکلی انسانی نقش بتواند کرد .
اما این سایه، نه از آن انسانی بود، نه از آن خدایی یا وجود آشنای دیگری، لحظه‌ ای در برابر پرده ‌ها لرزید و سرانجام، مریی و راست بر زمینه‌ ی در مُذهب برجای ماند هرچند که در این هنگام نیز، جز بی ‌شکلی و ابهام نبود .
این سایه نه از آدمی بود، نه از خدایی، نه از خدایی یونانی، نه از خدایی کلدانی و نه از هیچ خدای مصری ...
و سایه بر زمینه ‌ی درِ بزرگ مُذهب ایستاد و حرکتی نکرد و حرفی به زبان نیاورد. بی هیچ جنبشی برجای ماند. و در، که سایه بر زمینه ‌ی آن در چشم می‌ نشست،ـ اگر خطا نکنم ـ درست در خلاف جهت پاهای زویی لوس ِ کفن پیچیده قرار داشت .
لیکن ما هفت تن که سایه را به هنگام خروج از میان پرده ها دیدیم، تاب آن نداشتیم که راست در آن نظر کنیم. چشم ‌های خود را به زیر دوختیم و هم ‌چنان در اعماق ِ آیینه ‌ی آبنوس نگریستیم .
با این همه من ـ اِوآنوآس ـ دل به دریا زدم و به آوازی پست، از سایه، مسکنش را و نامش را پرسیدم. و سایه پاسخ داد :
" من سایه ‌ام. و مسکنم دخمه‌ های گورستان پتوله ماییس است، تنگ در تنگ ِ این دشت ِ ناهموار ِ دوزخی، که کاریز ناپاک کارون (Charon) را در خویش می‌فشارد ."
و ما، هر هفت، وحشت ‌زده از جای‌ های خویش برجستیم، و لرز لرزان و مبهوت برپای ماندیم. چرا که طنین آواز سایه، نه طنین آواز یک تن، که صدای کسان بی ‌شمار بود. و این صدا، با گردش خود از هجایی به هجای دیگر، آهنگ ‌شناس و آشنای سخن گفتن هزاران هزار یارگم‌ شده را به گونه‌ ای بس مبهم به گوش ‌های ما باز می ‌آورد .
برگرفته از: «شناخت ادگارآلن پو»، مقالاتی از شارل بودلر و خولیو کورتاسار

 

این مطلب را در صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست