گفتگوی دوستانه سوسن احمدگلی با شهلا آقاپور

شعرخوانی شهلا آقاپور به مناسبت بزرگداشت روزجهانی زن و همبستگی با مبارزات زنان در هلند

www.agapour.de 
 

آه زنان ِ سرزمين ِ انتظا ر ،
نور افشا نان ِ خسته ناپزير ِ دالانهای دشت...
ببارانيد به اقيانو س ِ ذهنها
قطرات ِ اطلسها ی رويش ِ سبز را
دستان ِ من همچنا ن در ِخلقتهای بی پايا ن
می رويند...

                    شهلا آقاپور..از دفتر مرواريد سياه


 

 

 

سوسن احمد گلی روزنامه نگار و شاعر، عضو انجمن قلم ایران در تبعيد و کانون نويسندگان ايران در تبعيد


شهلا آقا پور (شاعر،نقاش،مجسمه ساز و مدرس هنر) عضو انجمن قلم ایران در تبعيد ، کانون نويسندگان ايران در تبعيد و کميته زنان نويسنده)



سوسن احمدگلی : مراسمی که تو در آن شرکت کردی به مناسبت روز جهانی زن و 8 مارس بود ، شهلا جان آیا می توانی توضیح کوتاهی دراین مورد بدهی؟

شهلا آقاپور: زنان سوسياليست مبارزدر اروپا برای حق شرکت در انتخابات و حقوق برابر 19مارس (مرتس )را روز جهانی زن نامیدند و کلارا زتکین در کنفرانس 27 آگوست 1910 زنان سوسياليست جهان در کپنهاک (دانمارک) 8 مارس را روز جهانی زن بنیان گذاشت.از آنجايی که سوسیالیست ها در شکل گیری روز زن سهيم بو ده اند ودر سال های 1933و 1945 اين فعالیت ها ممنوع بوده است روز مادر را به جای روز زن جايگزين کردند. در حاليکه در کشور های شرق سوسياليستی روز زن را جشن می گرفتند در کشورهای غربی در سايه روز مادر روز والنتين را نيز جشن می گيرند .

احمد گلی: شهلا جان با این مختصری که در بالا گفتی لطفا با بیانی کوتاه فمینیسم را هم توضیح بده.
شهلا آقاپور: عنوان فمنيست تقربيا از ابتدای قرن 19 پد يد آمد که از سال 1968 جنبش زنان ناميده شده است . فمنيسموس جنبشی است اجتماعی که توان خود را معطوف به ناشی از مسائل نابرابر های جنسيتی و پيشبرد حقوق، علايق وحل مشکلات زنان کرده است.
زنان در جوامع مرد محور، سرکوب می‌شوند اولین مبارزات مساوات طلبانه زنان از آغاز قرن
۱۸ و مقارن با آغاز انقلاب فرانسه شروع شده ‌است. جنبش فمینیستی ثبت شده، بطور کلی در غرب و به ویژه در جنبش اصلاحات قرن ۱۹ ریشه دارد.
طی یک قرن ونیم جنبش رو به رشد زنان هدف خود را تغییر ساختارهای اقتصادی-اجتماعی و سیاسی مبتنی بر تبعیض جنسيتی علیه زنان قرار داده‌است. فمینیست های اولیه را به اصطلاح "موج اول"می نامند. نهضت های حق طلبانه زنان تا سال
۱۹۶۰ جزو موج اول هستند. اولین آثار زنان در این موج از نقش محدود زنان انتقاد می‌کنند، بدون اینکه لزوماً به وضعیت نامساعد آنان اشاره شود و یا مردان را از این بابت سرزنش کنند.
مری ولستون با بیانیه
۳۰۰ صفحه ایش در سال ۱۷۹۲ ( موج اول فمینیستی) موجب روشنگری های گسترده ای در انگلستان شد. (ولستون گرافت 27 آوريل 1759 در ناحيه اسپينال فيلد در حومه لندن زاده شد و در 10 سپتامبر 1797 در گذشت .) او اديب و نويسنده انگليسی از پيشگامان معرفی و سازماندهی فمينيسم بود. اثر ادبی مشهور وی "احقاق حقوق زنان" در سال 1792 منتشر گرديد. این جنبش در طول سالهای بعد، با ظهور موج دوم و سوم کاملتر شد.
فمینیسم سعی می‌کند تا ضمن درک دلایل نابرابری‌های موجود، تمرکز خود را به سیاست‌های جنسیتی، توزیع عادلانه قدرت و جنسیت معطوف نماید. موضوع های کلی مورد توجه فمینیسم: تبعیض ، بی‌دادگری، شی نمايی و رفتار قالبی هستند.
فعالان فمینیست به مواردی مانندپدر سالاری ، برابری دست مزد ، خشونت خانگی ، تبعيض جنسيتی و آزار جنسيتی می پردازند. جوهره ی جنبش فمنيستی آن است که حقوق، مزیت‌ها، مقام، و وظایف نبایستی از روی جنسيت تعیین شوند. به رغم اینکه بسیاری از رهبران فمینیسم زنان بوده‌اند ولی این بدان معنا نیست که تمام فمینیستها زن بوده‌اند ياهستند. تمام فمینیستها برای احقاق حقوق همه زنان و حقوق بشر تلاش می کنند، ولی در مورد علل این ستمدیدگی و روشهای مبارزه با آن اختلاف وجود دارد و همین مساله موجب همراهی فمینیسم با پسوندهای متفاوت شده‌است.
به نظر من بايد تحقيقات اساسی و دقيقی از اشکال مختلف فمينيسم ا نجام شود تا روزی که مشکلات سياسی و اجتماعی هم به دست زنان حل و هدايت شود.

سوسن احمد گلی: راستی سفرت چگونه بود؟
شهلا اقاپور- من کلی از کتابهای شعر خودم و چند جلد از دفترهای انجمن قلم در تبعيد و 13 نقاشی در اندازه های متوسط با خود برده بودم، نقاشی ها اکثرا تصاوير چهره های مختلف حالتهای روحی زن بودند . من همه را در دو چمدان بزرگ جا کرده بود م هر چند برايم حمل آنها مشکل بود ولی همين مشکل بار باعث شد که من با افرادی جالب در قطار آشنا شوم. چمدانهای سوال بر انگيز من به دليل اينکه دو تابلوی باريک بلند از آن ها بيرون زده بود و توضيح اينکه در اين چمدانها چيست بهانه ای بود برای ایجادارتباط وگفتگو. يکی از آن موارد گفتگو با خانم آلمانی فيلسوفی بود که شنیدن خاطرات و زندگی پر بارش، مدت زمان طولانی را که در قطار بودم برایم کوتاه کرد. مثلا چرا به تجربيات زنان در علم وتحقيق تو جه لازم نمی شود و اين از جمله مباحثی است که می تواند موضوعات پژوهشی تحقيقاتی را زير ذره بين قرار بدهد . ضروری است که از ‏جنبه‏هاى مختلف فرهنگى ، تاریخی و اجتماعىِ به آثار زنان پرداخته و تعصب و کليشه های جنسيتی زدوده شود.

احمدگلی: نظرت درباره اهمیت حضور زنان در ادبیات چیست ؟
شهلا آقاپور : وقتی به ادبيات کلاسيک، معاصر، مدرن و نيز پسا مدرن - پست مدرن- نگاه می کنيم ، می بينيم که تقر يبا هنوز ادبيات ما در قلمرو حکومت مردان است يعنی اينکه صدای مردانه بيشتر خود را نشان می دهد وما کمتربا صدای زنانه در حوزه ادبيات مواجه ا يم.
به دلايل مختلفی مانند تر بيت، فر هنگ و شرايط سياسی ، اجتماعی و غيره زنان در جوامعی مانند ايران کمتر جسارت شرکت و حضور در میدان اندیشگی اجتماعی داشته اند. حتی زنانی که شهامت داشتند صدا ی ادبياتشان را ابراز کنند مورد تهاجم واقع می شدند و به این ترتیب جامعه از ادبيات زنانه محروم بود.
ازطريق ادبيا ت است که می توان تاريخ ، خاطرات، شعر و داستان احساسات زنان را از زبان خو د آنان شنيد، نه آن که مردان راوی زبان زنان باشند.
در چند دهه اخير زنانِ شاعر و نويسنده و هنرمند، حضورى فعال و موفقيتى چشمگير در عرصه‏هاى گوناگون داشته‏اند که در رسانه ها مفصل تر به آن پر داخته شده است .

سوسن احمدگلی: نظرت درباره وضعیت چاپ کتاب درخارج و به ویژه میزان نشر کتاب های زنان نویسنده ایرانی چیست؟

شهلاآقاپور : زنان نويسنده در ايران با مشکلات زيادی مثل سانسور و کمبود آزادی بيان روبرو هستند. البته چاپ کتاب در خارج از کشور هم برای زنان نویسنده ايرانی چندان آسان نيست، مشکلات مالی و کمبود وقت به دلايل کار و خانواده و امکانات کم چاپ. امکانات مالی چاپ کتاب در آلمان بسيار کم تراز کشور هایی مانند سوئد ، هلند، فنلاند و نروژ است .اما زنان نویسنده ايرانی در خارج از کشور به مو فقيت های زيادی دست يا فته ا ند. من چند وقت پيش در راديو وله آلمان خواندم که زنان نو يسنده خاطرات و داستانهايی را نوشته اند که مورد تو جه دوستاران ادبيات واقع شده است . و چه بسيارند آثار زنانِ شاعر و نويسنده و هنرمند كه شفاف‏ترين آينه حيات اجتماعى و بهترين و گوياترين گواه رويدادها ی تاريخى‏اند.


سوسن احمدگلی: چه نهادی هایی تو را برای شعر خوانی و نگاهی به آثار نقاشی ات دعوت کرده بودند.
شهلا آقاپور: من از طرف کانون دانشجو يان ايرانی در هلند دلفت (دن ها گ)، کانون هنر و عفو بين الملل هلند دعوت شده بودم . این سه نهاد با همکار ی و سازماندهی یکديگر مراسم روز جهانی زن را سازمان داده بودند . این مراسم با استقبال بسیار خوبی روبرو شد و بيش ار 180 نفر شر کت کرده بودند .البته تعداد معدودی هم هلندی حضور داشتند.
برنامه را نماینده هلندی عفوبین الملل خانم کاترین با خواندن گزارشی در رابطه با مشکلات زنان جهان آغاز کرد. وی سپس درباره برپائی و تشکیل کمپین های مختلف عفوبین الملل در رابطه با زنان بویژه جلوگیری ازخشونت علیه آنان توضیحاتی داد. خانم کاترین بعد از معرفی زندگی نامه من به فارسی و هلندی ترجمه هلندی يکی از اشعار مرا خواند . سپس من بعد از تو ضيحاتی در باره کميته زنان انجمن قلم در تبعيد که به وسیله ما چند تن از زنان نويسنده انجمن قلم تشکيل شده است در مورد جايگاه زنان نويسنده درادبيات مدرن صحبت کردم . چند قطعه از اشعار زنانه ام را که بیشتر شعرها ی اجتماعی بود ند وبا آن روز مناسبت داشتند ، خواندم و پس از آن به پرسش های شرکت کنندگان پاسخ دادم.

سوسن احمدگلی : شعرهای تو دارای بیان و نگاه های متفاوت است ، اروتیک ، فلسفی و سیاسی اجتماعی . این را چگونه توضیح می دهی.
شهلا آقاپور: شعر مثل تمام هنر های ديگر طی تاریخ دروه های مختلفی طی می کند و شا يد هم تعريف خاصی ندارد، بنا به مو قعيت زمانی تعاريف شعرو هنر هم تغيير می کنند. در اين مورد نويسندگان زياد نو شته اند. من معتقد م که چون شاعر يا (هنرمند)مثل تمام انسانهای ديگر با تمام امکانات بيو لوژيکی، فيزيکی خود ساخته و پرداخته ی شرایط اجتماعی اش است در نتيجه آن چه هنرمند از محیط کسب می کند، تفکر و احساس درونی و آگاهی های او در آثار ش نمایان می شود. گرچه شاعران ايرانی در تبعيد با یک زبا ن و گاهی کم و بيش با فر هنگی مشترک می نويسند اما آثارهر شاعری با شا عر ديگر فر ق می کند. اگر که از آثار ديگرنويسندگان و شاعران پیروی و يا تقلید نکرده باشد .
اشعارمن در واقيعت (من )هستم يعنی اينکه ادغام شور و هيجان درونی ام با خرد و انديشه ام در آميخته می شود و بر اثر حوادث گو ناگون زندگی عواطف من به جريان می افتند و تحت تاثير قرار می گيرند .همچنان که رنگ از ابزار نقاشی ست کلمات هم ابزار شعر است و من بنا به روحيه و اطلاعاتم با اين ابزار به گو نه ای احساس خود را بیان می کنم ، می شکنم و می سازم.
چند جانبه بودن اشعار من هم با ز به روحيه ی من بستگی دارد گاهی غرق در انديشيدن و در جستجوی هستی هستم، اشعارم فلسفی می شوند و گاهی آن چه که روزانه در ایران برای مردم موجب درد ورنج می شود ، ستم دو گانه به زنان در جامعه ی عقب گرا و بی عدالتی ها در دنيا ی امروز، باعث تاثر و آشفتگی من می شوند و مسئوليت انسانی را در من برانگیزانند. آثاری که در چنین وضعیت روحی خلق می شوند ، اجتماعی هستند.
ازآن جا که من به آزاد ی اعتقاد دارم، احساس و تاثرم را نیز به آزادی بيان می کنم. همچنين جاذبه وزيبا یی ها مردانه را می بينم و تجربيات حسی و خرد خودم را که بر انگيخته شده از عواطف و انديشه ام است، در غالب اشعار عاشقانه و اروتيک می نويسم .

سوسن احمد گلی : آیا به نظرت تفاوتی میان ادبیات زنان و مردان وجود دارد؟
شهلا آقاپور: طبيعتا بين ادبيات زنانه و مردانه تفاوت هايی و جود دارد چون زنان جور ديگر حس می کنند و می اندیشند . اخيرا زنان نو يسنده توانسته اند آثار بسیار درخشانی حتی فراتر از آنچه که در ادبيات مردانه و جود داشته است ، خلق کنند . تفاوتهای فيزيکی ، فکری و حسی که زن و مرد باهم دارند مبنای ارزش گذاری میان این دو نيست، بلکه زن و مرد مکمل يکديگر هستند، اما بنا به دلايل تربيتی، فرهنگی و مشکلات تاريخی ، این باور به مردان تلقین شده است که در همه موارد دارای امتیاز و حق بیشترند و اين امتیاز و قدرت طلبی را نا خود آگاه در آثارشان بروز می دهند .
در بعضی از آثار نوشتاری مردان "ثابت کردن خود" و "رابطه قدرت در رقابت" بسيار ديده می شود. آنان در ادبیات بدون نگاه علمی ( نسبی و مناسب با شرایط) و همه شمول حکم صادرمی کنند. شا يد روزی با روشنگريها و فرا گيری ها اين مشکلات حل شوند. اين موضوع یک مبحث علمی و طولانی ست که لازم است در نو شتار های آينده دقيقتر به آن پر داخته شود .

سوسن احمد گلی : آيا آثار و اشعار تو (مدرن ) است یا پست مدرن ؟
شهلا آقاپور: در هر شرايطی من در حال ياد گيری هستم ودر دنيای مدرن و پسا مدرن غلت می زنم و گاه گاهی هم از پل کلا سيک می گذرم و از پيوند دادنشان به یک ديگرلذت می برم . امروزه حکم کردن و قطعيت دادن به مسائل بسيار مضحک است. انسان همواره در پروسه ی پيشر فت و روشنگر ی است ، حتی علم هم تغيير و رشد می کند و قطعيتی در آن نيست، به همین دليل شک ، تجربه،آگاهی و نسبيت در کار های هنری ، علمی اهميت بسزايی دارد .
در پسا مدرن تضاد نقش مهمی بازی می کند. هنر پسا مدرن مثل زندگی ست گاهی بی معنا يا پر معنا و گاهی بی نظم و با نظم که در تکه های خورد شده و درچند پاره گی های مختلف می چر خد و از مرکز دور می شود.

سوسن احمدگلی : موفقیت در هنر به چه چیزهایی وابستگی دارد؟
شهلا آقاپور: آگاهی ، تلاش یادگیری و کار مدام برای موفقیت در هنر بسیار اهمیت دارد . اما دیده میشود که گاهی خلاقيت هنری با تيز هوشی و ذکاوت تجاری جو ش خورده است . صر فا مو فقيت هنر ی به معنای ارزش آن اثر هنری نیست بلکه واکنش عمو می به جزئياتی که هنر مند آفريده است نیز نقش مهمی در سنجش اثر هنری دارد .

سوسن احمد گلی : شعرفارسی را چگونه می بينی وچگونه به دو زبان شعر می گویی ؟
شهلا آقاپور: کلمات شعر در ز بان فارسی بيشتر ايهام ،اشاره و تشبيه است و چيزی که در اشعار فارسی به چشم می خورد نوعی حس رومانتيک افسرده و اندوه زده است . آن هم به دلايل دوره های سخت تاريخی ، مذهبی و سياسی که درايران حاکم بوده است.
من اکثر شعر هايم را به زبان فارسی می سرايم و سپس به زبان آلمانی ترجمه می کنم اما گاهی هم پيش می آيد که نيز به زبان آلمانی و آذری می سرايم ..

سوسن آحمد گلی : نقاشی هم در آنجا به نمايش گذاشتی ، چه نقاشی ها يی ؟..
شهلا آقاپور: بنا به قرارمن با آنها چندين تابلو برده بودم. اما در آن سالن بزرگ ديوارها پوشيده از پرده و چيز های ديگری بودند و امکان اينکه تابلوهایم به ديوار زده شود، نبود. چند تا از نقاشی های بسيار کوچک را رو ی ميزگذاشتم و بقيه را از چمدان در نياوردم. عکس آن ها پیوست این مصاحبه است. در اين نقاشی ها چشمان زنانی ست که می بينند ، می دانند و جبر را نمی پذيرند و در حال کشف و جستجو ی خو دشان هستند. در شعر و نقاشی ام زياد واژه و فرم چشم را به کار می برم زیرا با اين چشم می انديشم ، می بينم ، حس می کنم و لذت می برم. مدام با نگاه " خود آگاه" پيرامون و انسان را جستجو می کنم .



       



                  




                            



سوسن احمدگلی: آيا از برنامه راضی بودی؟
شهلا آقاپور: بله راضی بودم و قرار است بنا به دعوت آنها( نهادها) تابستان نیز برای سميناری که تا اندازه ای در رابطه با شعر، هنر و هم هنر درمانی ست به هلند بروم....

سوسن احمدگلی : با تشکر از اینکه وقتت را به من دادی. موفق باشی.
شهلا آقاپور: سوسن جان من هم از تو بسیار تشکر می کنم.

 

 

 

 

www.perslit.com