تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده   کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید جمعه ۲۱ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۱ مه ۲۰۱۸

نخستین اجرای گروه 'همسُرایان فرح' پس از چهل سال منتشر شد

پژمان اکبرزاده / روزنامه نگار

فرح

فرح دیبا، ملکه پیشین ایران و فرزندانش در نخستین کنسرت گروه همسرایان فرح در تهران

در سال ۱۳۵۲ "بنیاد خیریه فرح پهلوی" دستور ساخت یک هنرستان موسیقی برای کودکان بی‌سرپرست را صادر کرد. به این خاطر، اِولین باغچه‌بان، خواننده اُپرا و رهبر "کُر تهران" ماموریت یافت تا با جستجو در پرورشگاه‌های سراسر ایران، کودکانی که استعداد موسیقی دارند را به تهران بیاورد.

در "هنرستان فرح" این کودکان به فراگیری خواندن و نواختن پرداختند. کمی بعد تصمیم گرفته شد که از هنرجویانِ هنرستان یک گروه کُر (آواز گروهی) نیز سازماندهی شود. اِولین باغچه‌بان آموزش فشرده هنرجویان را آغاز کرد و در آذر۱۹۷۴/۱۳۵۳ نخستین کنسرت "گروه همسرایان فرح" در تهران برگزار شد.

اجرای این برنامه در سازمان بهزیستی و همچنین حضور فرح پهلوی، ملکه پیشین ایران همراه با چهار فرزندش در کنسرت، توجه فراوانی را به گروه جلب کرد. کنسرت‌های گروه در دیگر شهرهای ایران نیز ادامه پیدا کرد و به مرور شکل حرفه‌ای تری به خود گرفت. "کُر فرح" در پاییز ۱۳۵۷ برای ضبط دو آلبوم به اتریش اعزام شد:

۱- آلبومی از "ترانه‌های محلی ایران برای آواز گروهی" با تنظیم‌های روبیک گریگوریان و ثمین باغچه‌بان.

۲- "رنگین کمون" (دربرگیرنده ساخته‌های ثمین باغچه‌بان برای تکخوان، آواز گروهی و ارکستر).

آلبومی که انقلاب اسلامی مانع از نشر آن شد

تصمیم بر این بود که هر دو آلبوم کمی پس از بازگشت گروه در تهران منتشر شود. بازگشت اما با شعله‌ور شدن آتش انقلاب همزمان شد. فرح دیبا و اِولین باغچه بان هر دو راهی تبعید شدند و هنرستان فرح نیز بسته شد. چندی بعد، ثمین باغچه‌بان که همچنان در تهران مانده بود کوشید آلبوم "رنگین کمون" را به صورت کاست منتشر کند. درج نام "گروه همسرایان فرح" روی آلبوم اما دیگر ممکن نبود. او به ناچار نام گروه را به "همسرایان میترا" تغییر داد تا بتواند برای انتشار آن مجوز بگیرد.

در این بین، آلبوم ترانه‌های محلی از یادها رفت. زندگی در تبعید، اشتیاق پی‌گیری کارهای گذشته را از اِولین و ثمین باغچه‌بان گرفت. هر دو هنرمند در انزوا چشم از جهان فرو بستند و مجموعه‌ "ترانه‌های محلی ایران برای آواز گروهی" در گوشه‌ای از خانه‌ آنها در انتظار ماند تا شاید روزی کسی به یاد آن بیفتد. این مجموعه به تازگی در چهلمین سالگرد ضبط اش، در اروپا منتشر شده است.

فرح دیبا، از اینکه ضبط‌های کُر فرح از بین نرفته ابراز شعف می‌کند و می‌گوید: "برخی از بچه‌های بی سرپرست که در شبانه‌روزی‌ها زندگی می‌کردند دچار مشکلات روحی بودند. به ما گفته شد که موسیقی به لحاظ روحی به آنها کمک خواهد کرد. زمانی که خانم باغچه‌بان به این مراکز رفتند و به بچه‌ها موسیقی و سرودخوانی آموزش دادند حال آنها بهتر شد. طرح هنرستان و کر در واقع از اینجا شروع شد."

شهبانو فرح می‌افزاید: "شنیدن ترانه‌های محلی در این آلبوم مرا به گوشه و کنار ایران می‌برد و خوشحالم که این ضبط برای نسل‌های آینده به یادگار می‌مانَد."

او با انتقاد از شرایطی که پس از انقلاب برای موسیقی در ایران پدید آمده می‌گوید: "هیچیک از این محدودیت‌ها باعث نشده جلوی خلاقیت ایرانیان گرفته شود و روز به روز فعالیت گروه‌های موسیقی در ایران گسترده‌تر می‌شود."

فرح

انتشار اجرای کُر فرح از ترانه‌های محلی ایران چهل سال پس از ضبط صورت گرفته است

دو رویکرد گوناگون در تنظیم ترانه‌های محلی برای کُر

هفت اجرا از مشهورترین ترانه‌های محلی مازندران، چهارمحال و بختیاری، پارس و لرستان در آلبوم گروه "همسُرایان فرح" جای گرفته‌اند. چهار آهنگ از تنظیم‌های روبیک گریگوریان است که در سال ۱۹۴۸ در تهران به شکل کتاب چاپ شده و سه تنظیم از ثمین باغچه‌بان که نت آنها در دسترس عموم نیست.

بشنوید: ترانه محلی "بابُلی کُره" با اجرای گروه کر فرح

گریگوریان و باغچه‌بان در تنظیم ترانه‌های محلی برای آواز گروهی دو رویکرد گوناگون داشتند. در آلبوم "گروه همسرایان فرح" امکان شنیدن هر دو رویکرد و مقایسه آنها با هم وجود دارد: گریگوریان تلاش دارد تا به فرم اصلی ترانه‌ها وفادار مانده و آنها را تنها به صورت چهارصدایی برای آواز گروهی تنظیم کند .باغچه‌بان اما بیشتر از نغمه‌ها به عنوان دستمایه‌ای برای آفرینش یک اثر تازه بهره می‌گیرد و آنها را گسترش می‌دهد. ترانه "تو بیو" در این مجموعه به خوبی نمایانگر ایده‌های باغچه‌بان است: کاربردِ زمینه‌نوا (drone) و تقلید (Imitation) فضای تنظیم‌های او را از گریگوریان بسیار متفاوت و متنوع‌تر می‌کند.

استفان اَکِرت، موسیقی‌دان آمریکایی که در دهه ۱۹۷۰ در تهران به فعالیت‌ مشغول بوده، تنظیم‌های باغچه‌بان از ترانه‌های محلی ایرانی را ملهم از سنت موسیقی کلیسای ارتدوکس نیز می‌داند. او می‌گوید: "در مقایسه با گریگوریان تنظیم‌های باغچه‌بان فضای مدرن‌تری دارند. کاری که او با ترانه‌های محلی ایرانی انجام داده، آهنگسازانی چون برامس در سده نوزدهم میلادی با ترانه‌های محلی در اروپا انجام داده‌ند: کاربرد کُر چهارصدایی و هارمونی‌های کروماتیک به شکلی گسترده."

پیشینه کاربرد آواز گروهی به فرم غربی برای اجرای آثار ایرانی به دست کم هفتاد سال پیش بازمی‌گردد. با اینحال آلبوم "موسیقی کُرال از ایران" (Choral Music from Persia) با اجرای گروه "همسرایان فرح" نخستین مجموعه‌ از اینگونه آثار است که به شکل جهانی پخش می‌شود.

نشر این قطعات مهم‌ترین حرکت برای شناساندن این سبک موسیقی در بیرون از مرزهای ایران و ترغیب گروه‌های کر در کشورهای گوناگون برای اجرای آثار ایرانی است.

.http://www.bbc.com/persian/arts-44088075

چهل و پنج سال از بنیان نهادن کُر ملی ایران گذشت

پژمان اکبرزاده / روزنامه نگار
  • 31 اکتبر 2017 - 09 آبان 1396

کر ملی

«کُر ملی ایران» به رهبری آلفرد ماردویان (ایستاده چپ) در تهران. پیانیست همراه: بیژن داداشی

چهل و پنج سال پیش در چنین روزهایی برای نخستین بار یک کُر ملی در ایران بنیان نهاده شد. پیش از این البته دسته‌های آواز گروهی به شکل پراکنده چندین دهه در ایران فعالیت داشتند ولی فعالیت‌هایشان به شکل عمده روی اجرای آثار آهنگسازان غربی متمرکز بود. مهرداد پهلبد (مین‌باشیان)، وزیر وقت فرهنگ و هنر، به داشتن یک کُر ملی برای اجرای آثار ایرانی گرایش داشت و این کار را به آلفرد ماردویان سپرد.

یادی از گروه کُر ملی ایران و گفتگو با رهبر آن، آلفرد ماردویان

ماردویان پیش‌تر از هنرستان عالی موسیقی در تهران دیپلم نوازندگی ویولا دریافت کرده بود. او پس از چندین سال همکاری با ارکستر سمفونیک تهران به عنوان نوازنده، با دریافت بورس از وزارت فرهنگ و هنر راهی اتریش شد تا در رشته‌های رهبری آواز گروهی (کُر) و ارکستر در آکادمی موسیقی وین تحصیل کند. پس از بازگشت، او چند سال نیز رهبر دوم ارکستر سمفونیک تهران بود.

کر ملی

لفرد ماردویان چندین سال رهبر دوم ارکستر سمفونیک تهران بود

آگهی در روزنامه برای جذب خواننده

در سال ۱۹۷۲/۱۳۵۱ تعدادی از استادان ایتالیایی در تالار رودکی مشغول تدریس آواز بودند. ماردویان از همکاری آنها برای پرورش خوانندگان کُر ملی بهره گرفت. او می‌گوید: "یک دفتر مستقل به ما دادند. در روزنامه اطلاعات آگهی کردیم که افراد علاقه‌مند به خوانندگی در کُر به آنجا بیایند تا در صورتی که گوش موسیقی و استعداد داشته باشند آنها را آموزش دهیم و همزمان به آنها حقوق هم بدهیم. کمی بعد وزارت فرهنگ و هنر با ما قرارداد بست که هر ماه یک کنسرت کامل اجرا کنیم."

کُر ملی ایران در برنامه‌هایش آثار ایرانی را در دو رده بندی اجرا می‌کرد: نخست، تنظیم ترانه‌های محلی ایرانی برای آواز گروهی و دوم بازسازی آثار تعدادی از آهنگسازان معاصر ایران. بیژن داداشی نیز به عنوان پیانیست همراه با گروه همکاری داشت.

کر ملی

روبیک گریگوریان (۱۹۹۱-۱۹۱۵) پیشگام تنظیم ترانه‌های محلی ایرانی با آواز گروهی

پیشینه اجرای ترانه‌های محلی ایران با آواز گروهی

تنظیم ترانه‌های محلی ایرانی برای آواز گروهی پیشینه‌ای قدیمی‌تر از دوره فعالیت کُر ملی ایران دارد. این کار با تلاش‌های گسترده روبیک گریگوریان در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی آغاز شد. گریگوریان که چند سال مدیریت هنرستان عالی موسیقی و رهبری ارکستر سمفونیک تهران را هم در دست داشت تعداد زیادی از ترانه‌های محلی را از گوشه و کنار ایران گردآوری و آنها را در دو جلد برای آواز گروهی و آواز و پیانو منتشر کرد. تنظیم‌های او همچنان در برنامه‌های گوناگون در ایران و کشورهای دیگر اجرا می‌شود. چند سال بعد، ثمین باغچه‌بان هم این کوشش‌ها را ادامه داد و تنظیم‌هایش به‌وسیله «آواز گروهی هنرستان عالی موسیقی» و «کُر تهران» به رهبری همسرش، اِولین باغچه‌بان اجرا شد.

بشنوید:ترانه محلی "تو بیو" - تنظیم: روبیک گریگوریان، اجرا: کُر ملی ایران، رهبر: آلفرد ماردویان

آلفرد ماردویان در آغازِ شکل گیری کُر ملی از تنظیم‌های گریگوریان بهره بُرد ولی کمی بعد خودش هم گردآوری ترانه‌ها و تنظیم آنها برای آواز گروهی را آغاز کرد. ماردویان کار خود در این زمینه را ادامه دهنده راه گریگوریان می‌داند. تنظیم‌های هر دو از ترانه‌های محلی شباهت‌های زیادی به هم دارند. ماردویان می‌گوید در تلاش بوده تا ترانه‌ها را از شکل اصلی‌شان خارج نکند و تنها آنها را با هماهنگی (هارمونی) برای آواز گروهی تنظیم کند.

ماردویان به جز تنظیم و اجرای ترانه‌های محلی تعدادی از آثار آهنگسازان معاصر ایران را هم برای آواز گروهی بازسازی کرده است. ترانه «بوی جوی مولیان» روی یکی از سروده‌های رودکی از جمله این آثار است. این کار را روح الله خالقی در دهه ۱۳۳۰ خورشیدی برای صدای مرضیه و بنان با همراهی ارکستر ساخته است. ماردویان در تنظیم خود، رویکرد متفاوتی به اثر داشته؛ او بخش آوازی را عموما به صورت آکوردهای متنوع برای آواز گروهی نوشته و به استثنای کاربرد محدود پیانو در چند بخش، از هیچ سازی برای همراهی با کُر استفاده نکرده است؛ در بخش‌هایی نیز ریتم آهنگ را تغییر داده و یک برداشتِ نیرومند و باشکوه از اثر ارايه کرده است:

بشنوید: بوی جوی مولیان (چنگ رودکی) - موسیقی: روح‌الله خالقی، رهبری و بازسازی برای آوازگروهی: آلفرد ماردویان

کنسرت‌هایی نه فقط برای ثروتمندان و تحصیل کردگان

با گسترش فعالیت‌های کُر ملی در تهران، اجراهای گروه در دیگر شهرهای ایران هم سازماندهی شد. کُر یک بار نیز برای اجرای برنامه به ابوظبی دعوت شد. آلفرد ماردویان می‌گوید: "وزارت فرهنگ و هنر تلاش داشت که مخاطبان کنسرت‌ها تنها به لایه تحصیل کرده و ثروتمند جامعه محدود نشوند. به همین خاطر بارها ما را برای اجرا به جنوب شهر فرستادند. پیش از یکی از این برنامه‌ها جوانی در ورودی محل اجرا به من گفت: «کُر که می‌گویید اصلا یعنی چه؟ چه فایده‌ای دارد؟!» پاسخ دادم: «آهنگ‌ها را تنظیم می‌کنیم برای چهار صدا و خانمها و آقایان با هم می‌خوانند.» او با لحنی سبکسرانه گفت: «حالا فایده‌اش چیست؟» من هم گفتم: «برای اینکه این آهنگها فراموش نشوند. حالا تو بیا گوش کن ببین چه فکر می‌کنی.»

زمانی که ما آخرین آهنگ را اجرا کردیم او از هیجان پرید روی صحنه و مرا بوسید. رو کرد به مردمی که در تالار بودند گفت: «من تنها نام کُر را شنیده بودم ولی نمی‌دانستم اینقدر زیباست. همه ما باید به این گروه ملحق شویم!» این زیباترین خاطره من از دوران زندگی در ایران است.

ماردویان برای تنظیم و رهبری آثار کُرال در جریان جشن‌های دوهزار و پانصد ساله نیز فعالیت داشت و پادشاه ایران در آن زمان به وی نشان شماره یک همایونی اهدا کرد.

کر ملی

گروه کُر ایرانیان ارمنی به رهبری آلفرد ماردویان، لوس آنجلس، مه ۲۰۰۴

انقلاب اسلامی و پایان فعالیت کُر ملی ایران

در سال ۱۳۵۷ دست‌کم سه گروه کُر حرفه‌ای و مستقل در تهران فعالیت داشتند: «کُر ملی ایران» به رهبری آلفرد ماردویان؛ «کُر تهران» به رهبری اِولین باغچه‌بان و «گروه هم‌آوازان» (کُر رادیو-تلویزیون) به رهبری گلنوش خالقی. فعالیت هر سه گروه با وقوع انقلاب اسلامی متوقف شد و هر سه رهبر چندی بعد ایران را ترک کردند. ماردویان از دیگران خوش شانس‌تر بود و توانست در جنوب کالیفرنیا سالها «گروه کُر ایرانیان ارمنی» رهبری کند؛ یک گروه نیمه‌حرفه‌ای که در برنامه‌هایش آثار ایرانی و ارمنی را اجرا می‌کرد.

کیفیت کار این گروه را با «کُر ملی ایران» که از خوانندگان حرفه‌ای و آموزش دیده تشکیل شده بود نمی‌توان مقایسه کرد ولی به هر رو امکانی بود برای ادامه فعالیت اجرایی. ماردویان تا سال ۲۰۰۴ رهبری این گروه را در دست داشت و اکنون دوران بازنشستگی خود را در لوس آنجلس می‌گذراند.

ببینید: «خزان عشق» اثر جواد بدیع‌زاده؛ تنظیم و رهبری: آلفرد ماردویان؛ اجرا: «گروه کُر ایرانیان ارمنی» در لوس آنجلس

پس از یک رکود طولانی، گروه‌های کُر در ایران فعالیت‌های خود را با کوشش افراد علاقه‌مند و امکانات محدود آغاز کرده‌اند. برخی از گروه‌های جوان‌تر توانسته‌اند برای اجرای ترانه‌های محلی ایرانی در چند جشنواره خارجی نیز شرکت کنند.

تنظیم‌های روبیک گریگوریان و آلفرد ماردویان از جمله آثار اجرایی توسط آنهاست. ماردویان که اندک اندک در حال فراموش کردن خاطرات گذشته است خشنود است که راهی که گریگوریان آغاز کرد و او ادامه داد از سوی جوانان ایرانی پی گرفته شده است.

http://www.bbc.com/persian/arts-41820241
رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست