دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید
    سه شنبه ۳ ارديبهشت ۱۳۹۲ - ۲۳ آپريل ۲۰۱۳
تماس سردبیر: gilavaei@gmail.com   نویساد و ارسال مطلب: perslit@gmail.com بایگانی پیوندکده بیانیه ها و برنامه ها سیاسی کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر

کانون نویسندگان ایران
اندیشه آزاد شماره 8
کارنامه ی یک ساله

این روزها ارزیابی کارنامه ی ی کساله ی دولت یازدهم بازار گرمی دارد. افراد، موسسات و سازمان های گوناگون هر یک به شیوه و هدفی خاص سرگرم نمره دادن به این کارنامه اند. بررسی عملکرد یک ساله ی دولت حسن روحانی از سوی اندیشه ی آزاد طبعا از زاویه حوزه ی فعالیت کانون نویسندگان ایران انجام م یگیرد و به زبان مدرسه ای چند ماده درسی خاص در این کارنامه نمره گذاری می شود: وضعیت نشر کتاب، نویسنده، سانسور و آزادی بیان. ایران هنوز هم از معدود کشورهایی است که در آن برای چاپ کتاب باید از دولت مجوز گرفت. به این معنا وضعیت نشر کتاب تا حد زیادی به سیاست دولت، به مثابه ی جزیی از حکومت، وابسته است. این سیاست در سی و چند سال گذشته با رویکرد تبدیل فرهنگ حاکمیت به فزهنگ جامعه مسئول مستقیم وضعیت نشر کتاب است. افت رو زافزون تیراژ کتاب و سرانه ی کتا بخوانی در سه ده هی اخیر حاصل شکست این رویکرد است. در پایان دوره ی دولت دهم، دولت دوم محمود احمدی نژاد، تیراژ معمول کتاب، که در شروع دولت نهم دوهزار نسخه بود، به نصف؛ یعنی به هزار نسخه تقلیل یافت.همان طور که در دوره ی محمد خاتمی تیراژ سه هزارتایی دور هی دولت هاشمی به دو هزار کاهش یافته بود و همان گونه که تیراژ معمول پنج هزار در اوایل دهه ی شصت به سه هزار نسخه ی دوره ی هاشمی ختم شد. از تیراژ افسانه ای دوره ی انفاب ) 57 - 60 ( بگذریم که در آن انتشار کتاب از سلط هی دولت شاهنشاهی یه در رفته اما هنوز به تسخیر دولت اسامی درنیامده بود.
در ایران استیلای دولت بر کتاب موجب شده است که در انتخابات ریاست جمهوری کاندیداها برای جذب رای دهندگان و جلب ظر اهل قلم و نشر در تبلیغات انتخاباتی روی کتاب مانور دهند. حسن روحانی رییس دولت یازدهم بیش از روسای جمهور سابق بر این مورد انگشت گذارد ریرا سلفش در این عرصه خرابی از حد گذرانده
بود چنان که بسیاری از «خودی »ها نیز رنجیده و رمیده بودند. پایان محمود احمدی نژاد اعام پایان به نتیجه نرسیده ی سیاست مشت آهنین به ویژه در سیاست خارجی بود. پس کشتیبان را سیاستی دگر آمد. حال می شد روشنفکرانی که احمد ینژاد «بزغاله » اشان خوانده بود به «نخبه »گان تغییر نامشان داد و در مراس مهای دولتی شانه به شانه یا رخ به ر خشان نشست و کلمات دلجویانه نثارشان کرد. آخر چهار کلمه حرف که آدم را نمی کشد! حر فهای دوره ی تبلیغات انتخاباتی گرچه پس از بیرون آمدن نام حسن روحانی از صندوق ک متر و ک مرنگ تر شد اما تا مدتی پس از آن نیز جنتی وزیر ارشاد همچنان تکرارشان می کرد. او ابتدا با ژست مخالفت با سانسور و مجوز پیش از انتشار، ولول های رسانه ای راه انداخت و بیشترموجب شادی نویسندگان و ناشرانی شد که آن روزها الهه ی گشایش درهای بسته را در ردای بنفش نظاره می کردند. ونیز به امید کسانی دامن زد که سخن را معیار سنجش دیگران قرار می دهند نه عمل را. اما آنچه در واقعیت جریان داشت تداوم وضع موجود بود. این را وزیر ارشاد مدتی بعد با اعام اینکه سانسور حق حکومت است تایید کرد) 1(. اگر او هم بر ادام هی میراث دولت های قبل صحه نم یگذاشت واقعیت خود را به سرسخ تترین متوهمان نیز نشان می داد.
باز گردیم به کارنامه یک ساله. مرور وضعیت کتاب در رسانه های داخلی از زبان اهل قلم و نشر ما را با شرایط عینی تر در این یکسال بهتر آشنا می کند.
روز یازدهم مرداد سال جاری مترجمی در گفت وگو با خبرگزاری ایبنا گفته است: «از چاپ کتا بها و عناوی نشان مشخص است که اوضاع نسبت به قبل خیلی بهتر شده و فضای فرهنگی کشور در دوره جدید، به ویژه در حوزه کتاب با قبل تفاوت های مهمی یافته است 2(.» ( این مترجم در ادامه گفته است: «تعداد زیادی کتاب در وزارت ارشاد داشتم که در آنجا بلاتکلیف مانده بود .. . به محض این که دولت جدید روی کار آمد، کتا بهایم مجوز گرفتند. 3( » (در همین گف توگو مترجم دیگری که ناشر نیز هست در پاسخ یه پرسش خبرنگار گفته است: «مشکل عمد های که در سا لهای گذشته به ویژه هشت سال قبل داشتیم صدور مجوز برای کتاب بود. در مقطع کاری دولت جدید به نظر می رسد روند بررسی کتا بها سری عتر شده و حساسی تهای بی منطق و دلیل برای صدور مجوز، به مراتب کم شده
است. 4( » ( او در نهایت چنین جم عبندی کرده است: «وضعیت در
مجموع بهتر شده است. 5)»در بیستم خرداد سال جاری یکی از داستا ننویسان باسابقه به خبرنگار ایبنا گفت: «به نظر من در یک سال گذشته پیشرفت قابل
توجه ی در حوزه فرهنگ دیده نم یشود و هنوز مشکلات فرهنگی نویسندگان و ناشران به قوت خود باقی است. 6(» یکی از ناشران نیز در ارزیابی عملکرد دولت در حوزه کتاب طی این یک سال، به ایلنا گفته است: «هر چند شعار زیادی داده شده و حرف های زیادی زده شده است، ولی در حد همان حرف و تبلیغ باقی مانده و تصور نمی کنم تغییرات تا آن اندازه که صحبت می شود واقعیت داشته باشد. 7( » (این ناشر در پاسخ به این پرسش که مه مترین مشکل نشر را چه م یداند، گفته است: «من معتقدم که ممیزی کتاب و سانسورهای بی دلیل و دستبرد در آثار نویسندگان بزر گترین مشکل حوزه نشر است. 8(» باید توجه داشت که حوزه ی کتاب و نشر در ایران تا حد زیادی در اختیار دولت است. یعنی امکان فعالیت نویسنده و ناشر در قبض هی دولت است و این م یتواند به محافظه کاری دامن بزند.
با این حال از ارزیابی های نقل شده م یشود نتیجه گرفت که:
وضعیت نشر کتاب در یک سال اخیر چندان تغییری نکرده و وعده های دولت زبانی است. اما بیایید با خوش اقبال ترها، همان ها که چندتا کتابشان در دولت جدید مجوز چاپ گرفته است، با خوش بین ها، هما نها که هنوز دیگران را امیدوارانه به صبر فرا می خوانند و نوید بهبود اوضاع را می دهند، همراه شویم. بیایید فرض کنیم که کتاب های مانده در وزارت ارشاد مجوز انتشار گرفته اند و سرعت صدور مجوز بیشتر و سختگیری سانسور کمتر شده است در این صورت به چه چیز دست یافت هایم جز سانسوری روا نتر و سری عتر؟ وقتی نفس سانسور باقی است امکانی در اختیار حکومت و دولت هایش قرار دارد که با سیا تهای دور های خود آن را هر گونه که بخواهند به خدمت بگیرند. پس آنچه نویسندگان)در معنای وسیع( باید خواستارش باشند نفی هر گونه سانسور و بیرون کشیدن انتشار کتاب از دست دولت است. عملی شدن چنین خواستی نه تنها به سانسور که به خودسانسوری نیز به میزانی بسیار زیاد پایان م یدهد. این موضعی است که کانون همواره بر آن پای می فشارد.
در یک سال گذشته وضع آزادی بیان بهتر از وضع انتشار کتاب نبوده است. در این مدت بیست وپنج روزنامه نگار بازداشت و چهارده روزنامه و نشریه به طور موقت یا دایمی توقیف شده اند.
در دو ماه اخیر چهار زن روزنامه نگار- صبا آذرپیک، ریحانه طباطبایی خبرنگار سابق روزنامه شرق، مرضیه رسولی و ساجده عرب سرخی - زندانی شدند . به تازگی نیز سه روزنامه نگار آمریکایی- ایرانی که از همکاران نشریه واشنگتن پست و نشنال هستند در تهران دستگیر شدند.

 

>>>>برای ادامه و نیز دریافت این شماره از اندیشه آزاد با فورمات پی دی اف، همینجا کلیک کنید.

 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست