تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده   کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید  شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۷ فوريه ۲۰۱۸

رد پای ایرانیان در حیدرآباد هند

دیپتی باتینی /بی‌بی‌سی، بخش هندی
نوشیدن چای

"وقتی از حیدرآباد حرف می‌زنیم، اولین چیزی که به خاطر می‌آید عادت نوشیدن چای ایرانی و خوردن بریانی است. این بخشی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره من است."

مرد ۵۰ ساله کفاش در حالی که چای را از فنجان سفید ۹۰ میلی‌لیتری داخل نعلبکی می‌ریزد، می‌گوید: "باید هر روز سه تا فنجان چای بخورم تا بتوانم سر پا باشم."

رستوران رز قرمز، یکی از جاهایی است که چای ایرانی و خوراکی‌های خوشمزه مثل لقمه می‌فروشند. لقمه نوعی سمبوسه است که در طبخ آن از آشپزی ایرانی الهام گرفته شده است.

محمد رزاک، ۱۸ ساله پشت پیشخوان ایستاده و از مشتریانی که برای نوشیدن چای عصر جمع شده اند، پذیرایی می‌کند.

پدربزرگ او، سید علی اکبر بلوکی، در سال‌های ۱۹۷۰ به حیدرآباد مهاجرت کرده بود تا یک کافه به سبک ایرانی تاسیس کند، کافه روشنایی‌های شهر.

رستوران در حیدرآباد

محمد از یک خانواده ایرانی است و از مشتری‌های رستوران موروثی‌اش با چای پذیرایی می‌کند

او می‌گوید: "پدرم سید رزاک بلوکی، ۲۸ سال پیش رستوران رز قرمز را تاسیس کرد. با وجود اینکه من از یک خانواده ایرانی هستم اما بیشتر خودم را هندی میدانم و به خصوص به فرهنگ حیدرآباد احساس نزدیکی بیشتر می‌کنم. اینجا کافه‌های زیادی نیستند که چای ایرانی را به این شکل که ما درست می‌کنیم ارائه دهند. از اینکه غذاهای ما اینچنین با عشق مقبول مشتری‌هاست احساس غرور می‌کنم."

تنها چای ایرانی نیست که حیدرآباد را به ایران پیوند می‌دهد. قلی قطب شاه، سرسلسله قطب شاهیان در قرن شانزدهم از ایران به دهلی و از آنجا به منطقه دکن در جنوب هند رفته است.

در آن زمان، حیدرآباد تاثیر عمیقی از فرهنگ، معماری، غذا و خوراکی‌ها و زبان ایران گرفت. پادشاهان سلسله نظام در حیدرآباد به ایرانیان با عنوان "آقا صاحب" احترام می‌گذاشتند.

محمد صفی الله، رئیس هیات امنای میراث فرهنگی دکن که تحقیقات زیادی درباره تاریخ این منطقه انجام داده، می‌گوید: "بررسی تاریخ نشان می‌دهد که بنیان شهر حیدرآباد را ایرانیان گذاشته‌اند. بر اساس مستندات تاریخی، دکن در جنوب هند، به عنوان سرزمین فرصت‌های طلایی مشهور بوده است. تجارت میان سلاطین مختلف، اقتصاد این منطقه را رونق بخشید. این یکی از دلایلی‌ بود که ایرانی‌ها به این منطقه علاقه‌مند شدند."

در زمان دوران قلی قطب شاه، سر سلسله قطب شاهیان و بر اساس قوانین معماری پادشاهان سلسله نظام، علمای مذهبی، معماران و مهندسان از ایران به حیدرآباد دعوت شدند.

سیدنصیر حسین حیدرآقا، رئیس مجلس العلما و ذاکرین، از موسسات بزرگ شیعیان هند می‌گوید: "معماری حیدرآباد به شدت تحت تاثیر شهرهای شیراز و اصفهان در ایران بوده است. پیوندی که با ازدواج ساکنان حیدرآباد و ایران محکم‌تر شده و همچنان تا امروز ادامه دارد."

مهاجرت از ایران به حیدرآباد هند از حدود ۴۰۰ سال پیش آغاز شده است. از آن زمان خانواده های بسیاری بودند که حیدرآباد را به عنوان شهر خود انتخاب کردند. درویشی‌ها یکی از این خانواده‌ها بودند.

جمال درویش، معمار و نسل سوم از یک خانواده ایرانی مهاجر است. پدر بزرگ او در سال ۱۹۱۹ میلادی از یزد به بندر مومبای (بمبئی) هند مهاجرت کرده بود.

جمال درویش می‌گوید: "در آن روزها خانواده‌های زرتشتی زیادی در بندر مومبای (بمبئی) زندگی می‌کردند که بعضی از آنها از روستاهای خانواده من بودند. پدربزرگم احساس کرد بمبئی جای امنی برای خانواده‌اش است. اما در سال ۱۹۶۰ میلادی بعد از اینکه دیدند حیدرآباد بیشتر تحت تاثیر ایرانیان است، به این شهر آمدند.

او با امید به اینکه صلح و دوستی همسایگان در این شهر تداوم داشته باشد می‌گوید: "فضای گرم و سکولار این شهر ما را به حیدرآباد کشاند و ما در این شهر خانه کردیم."

رستوران در حیدرآباد

محمد صفی‌الله به طنز می‌گوید: "شاید حیدرآباد تنها جایی در سراسر جهان است که مسلمانان شیعه و سنی در کنار هم با صلح و آرامش زندگی می‌کنند."

با وجود اینکه نسل سوم یا چهارم این مهاجران خود را اهل حیدرآباد می‌دانند اما ریشه‌های خود را فراموش نمی‌کنند.

حیدر جوکار، ۲۳ ساله که نسل سوم یک خانواده مهاجر مالک رستوران ایرانی "سروی" در حیدرآباد است می‌گوید: "در خانه فارسی حرف می‌زنیم. زبان فارسی را در هیچ دوره تحصیل نیاموختم اما در حین بزرگ شدن که فارسی می‌شنیدم، این زبان را آموختم. غذاهای ایرانی در بین ما خیلی متداول است و حتی چیدمان داخلی خانه‌های ما از فرهنگ ایرانی تاثیر گرفته است."

او می‌گوید : "ما به میراث گذشتگان مان که به ما یاد دادند که فروتن باشیم و با مهمانان با عشق و گرمی رفتار کنیم، افتخار می‌کنیم."

حیدر اضافه می‌کند که رستوران سروی یکی از دو رستوران در هند است که محبوبترین غذای ایرانی، چلوکباب را سرو می‌کند.

او می‌گوید: "غذاهای ایرانی تغییر شکل دادند به حلیم. چای ایرانی تغییر شکل داد و بریانی به معادلی برای حیدرآباد تبدیل شد. غذاهای ایرانی تغییر شکل دادند و حیدرآباد را به آنچه که اکنون است تبدیل کردند." و به دستیارش به زبان اردو و با لهجه دکنی می‌گوید: "چراغ‌ها را روشن کن!".


تاریخ و فرهنگ زرتشتیان ایران و هند در دانشگاه لندن

علی عطار / بی بی سی
  • 12 اکتبر 2013 - 20 مهر 1392

با افتتاح یک نمایشگاه به نام "شعله جاویدان؛ زرتشتی گری در تاریخ و در تصور" در تالار برونی دانشگاه سواس لندن طلایه های آتشی که با پیدایش دین زرتشتی، بیش از سه هزار سال پیش در فلات ایران روشن شده بود، در این روزها به این دانشگاه رسید.

این نمایشگاه که آن را بخش ایران شناسی دانشگاه سواس، تنها دانشگاه جهان که کرسی مطالعات زرتشتی دارد، برگزار کرده تا ۱۴ دسامبر (۲۳ آذر) ادامه خواهد داشت.

پروفسور سارا استوارت، مسئول کرسی زرتشتی شناسی، از پژوهشگران فعال این رشته که مسئول برگزاری نمایشگاه است، در مراسم گشایش گفت که چنین نمایشگاهی، در نوع خود برای اولین بار در بریتانیا برگزار می شود.

گشایش این نمایشگاه با یک همایش علمی دو روزه در مورد آیین زرتشت همراه است که در آن پژوهشگران برجسته مطالعات ایران باستان تازه ترین یافته های خود را ارائه می کنند.

دانشگاه سواس با همکاری صندوق همیاری زرتشتیان اروپا، مرکز مطالعات زرتشتی بمبئى (مومبای)، مرکز زرتشتیان کالیفرنیا، بنیاد میراث ایران و با یاری مالی شماری از زرتشتیان خیّر از سراسر جهان، بخصوص از هند توانسته اشیاء، آثار هنری و اسناد گوناگونی را که به دوره های مختلف تاریخی تعلق دارند، از سراسر دنیا گرد آورد و بخشهایی از تاریخ و فرهنگ زرتشتیان، و در پی آن فرهنگ ایران باستان را از واپسین روزها تا به امروز در این دانشگاه به نمایش گذارد.

تاثیر زرتشتی گری بر آیین یهود و مسیح

طبقه اول نمایشگاه به متون مقدس، به تاثیر زرتشتی گری بر آیین یهود و مسیح، به راه ابریشم و به جامعه های زرتشتی در اطراف جهان و دنیای باستان اختصاص داده شده است. برگزارکنندگان به این قسمت نام هفت آفریده (خلقت) را داده اند و بیشتر جنبه های نظری را در بر می گیرد. در این بخش هم متون مربوط به مسیحیان که در آن ها نشانه های احتمالی بین سه دین زرتشتی، یهودی و مسیحی دیده می شود و هم آثار مربوط به دین زرتشتی در آسیای میانه و چین (سغد و خوارزم) کمتر شناخته شده و به جذابیت این مجموعه می افزاید.

در طبقه زیرین تالار بیشتر دنیای آیینی-عملی زرتشتیان بازسازی شده، یا با عکس و تصویر نمایش داده می شود. در این قسمت یک آتشکده هم بطور نمادین ساخته شده که اگرچه جنبه آیینی ندارد ولی تصوری واقعی از آتش و آتشکده در آیین زرتشت به بیننده می دهد.

در قسمتی دیگر از تالار ماکتی از دخمه (برج خاموشی) ساخته شده که در کنار تصاویری از یزد و بمبئی آیین های زرتشتی مربوط به مرگ را تصویر می کند. در گوشه ای دیگر لباسها، وسائل زندگی، عکسها و تصاویر نقاشی شده پارسی های هند در دوره استعمار در "سالن پارسی" به چشم می خورد.

دیوار امپراطوری ایران

دیواری از تالار را هم امپراطوری ایران نام داده اند که در آن بخشی از دیوارهای تخت جمشید باز سازی شده است. یکی از تصاویر این نمایشگاه نخست وزیر دهه سی ام ایران، دکتر محمد مصدق را در میان گروهی از زرتشتیان نشان می دهد که عکسی بسیار نادر است.

در میان متون به نمایش گذاشته شده، شاهنامه مصور با نقل داستانهای ایران باستان و کتاب قصه سنجان (داستان شعر گونه مهاجرت زرتشتیان به هند) در حدود دو سده بعد از گسترش اسلام در ایران بیش از همه توجه بازدیدکننده را به خود جلب می کند.

قصه سنجان یکی از تنها منابع کتبی تا بحال یافت شده در مورد شیوه ترک وطن شماری بزرگ از زرتشتیان و مهاجرت آنها به گُجرات هند است که همزمان شکل گیری جامعه پارسی در آن سرزمین و برخورد مردم و دولت آنجا را توضیح می دهد.

اشیاء، اسناد، کتابها و متون به نمایش گذاشته شده را کتابخانه بریتانیا، موزه بریتانیا، موزه بمبئى و چند مرکز دیگر در اختیار برگزار کنندگان قرار داده که برخی از آنها دوباره سازی شده و اصل نیستند.

همه این اشیا واسناد همراه با مقالات علمی پژوهشگران در کتاب نفیسی که همزمان با این نمایشگاه منتشر شده در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد.

سه سرچشمه مطالعاتی

پروفسور سارا استوارت در مقدمه این کتاب می نویسد که منابع برای مطالعات زرتشتی از سه سرچشمه است: ایران که زادگاه دین زرتشت است، هند که پارسی ها را در خود پذیرفت و به آنها اجازه داد آیین های خود را در آنجا برگزار و تا امروز حفظ کنند و منابع علمی غربی که دهه هاست بر روی آثار فرهنگی و متون دینی باقی مانده از آیین زرتشت پژوهش می کنند.

این نمایشگاه و کتاب مربوط به آن کوشیده تا این سه منبع را در حد امکاناتش یکجا گرد آورد.

آنچه نمایشگاه "شعله جاویدان؛ زرتشتی گری در تاریخ و در تصور" را از نمایشگاههای مشابه متمایز می کند، تنوع جغرافیایی آن است؛ که نه تنها فلات ایران را در بر گرفته بلکه تا چین و آسیای میانه و هند دامن گسترده است.

تاثیر آیین زرتشت بر ادیان و فرهنگ های گوناگون از دیرباز مورد توجه مورخان و پژوهشگران بوده ولی این شاید برای اولین بار است که مجموعه ای از اسناد و تصاویر در اختیار علاقمندان قرار می گیرد تا خود بتوانند تصویری واقعی از این دین باستانی ایرانی کسب کنند.

با وجود این گوناگونی جغرافیایی و بستر گسترده ای که آیین زرتشت در جهان باستان داشت، امروز به یکی از کوچکترین آیین های جهان از نظر شمار پیروان تبدیل شده است.

با وجود آمارهای متفاوت به نظر نمی رسد شمار پیروان سنتی این آیین در جهان از ۱۵۰ هزار نفر بیشتر باشد که بیش از نیمی از آنها در هند زندگی می کنند و بقیه در ایران و کشورهای دیگر پراکنده اند.

زرتشتیان ایران از دیرباز اقلیتی کوچک و تحت فشار را تشکیل داده اند اما نقش فرهنگی و تاثیر سنتی آنها بر جامعه ایران غیر قابل انکار بوده است.

نقش زرتشتیان ایران در نمایشگاه دانشگاه سواس هر چه هم باشد، به نظر می رسد کمتر از نقش همکیشان هندی آنها باشد که در جامعه هند و بخصوص در شهر بمبئی پذیرفته شده و نقش اجتماعی مهمی دارند. در شهر بمبئی بیش از ۵۰ آتشکده روشن وجود دارد، در حالی که تعداد آتشکده های روشن در سراسر ایران کمتر از این است.

با وجود شمار کم پیروان به نظر می رسد اهمیت کیفی این آیین برای جامعه علمی جهان بسیار پر اهمیت تر از شمار پیروان آن است، شاید برای همین است که شماری از آنها برای برگزاری یک همایش علمی در کنار این نمایشگاه به لندن آمده یا نوشته های خود را برای چاپ در کتابی که به این مناسبت منتشر شده فرستاده اند.

.http://www.perslit.com/shirinshakib17feb18.html
رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست