تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده سیاسی / ویژۀ انقلاب کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید

بازخوانی گفت‌وگو با فريدون جنيدي شاهنامه پژوه
رواج يك دروغ بزرگ تاريخي در حق فردوسي
الهه خسروی یگانه

 


پس از گذشت 30 سال، فريدون جنيدي شاهنامه پژوه و رئيس بنياد نيشابور، شاهنامه فردوسي را با ويرايش خود به چاپ مي رساند. درباره اين شاهنامه با فريدون جنيدي گفت وگويي ترتيب داده ايم كه مي خوانيد:كمي درباره اين شاهنامه صحبت مي كنيد؟شاهنامه فردوسي بعد از 30 سال در پنج جلد ويرايش شده و همراه با يك جلد پيشگفتار توسط انتشارات بلخ وابسته به بنياد نيشابور به چاپ مي رسد.در اين ويرايش چه چيزهايي مدنظر شما بوده است؟
اين ويرايش بر مبناي 25 سنجه (معيار) براي تشخيص اشعاري كه متعلق به خود
 شاهنامه نيست و بعدها به آن افزوده شده صورت گرفته است .
اين معيارها چه چيزي هستند؟
براي ويرايش شاهنامه فردوسي شما بايد به چند مورد اشراف داشته باشيد . مثلايكي از مهم ترين اين سنجه ها، دانستن زبان اوستايي است تا به واسطه آن بتوانيد موضوعات ناشناخته شاهنامه را بررسي كنيد. از طرف ديگر چون شاهنامه از زبان پهلوي به فارسي برگردانده شده شرط دوم، دانستن زبان پهلوي است تا بتوان بسياري از ناهمواري ها و نابساماني هايي را كه در شاهنامه امروز وجود دارد رفع كرد. سنجه ديگر دانستن راز و رمزهاي نهفته در سروده و شعر فارسي است كه دانستن اين مساله پژوهشگر را بسيار ياري مي كند تا اشعاري را كه براي فردوسي نيست يا بيت هايي كه در طول اين هزار سال دستكاري شده، بشناسد. دانستن دانش اخترماري (نجوم) ديگر شرطي است كه ويرايشگر شاهنامه بايد داشته باشد، چون در بسياري از صفحات شاهنامه از حركت ستارگان و اخترماري ياد شده و دانستن اين دانش در حد لازم كمك مي كند تا شما بفهميد فلان سخن در شاهنامه آيا با دانش اخترماري مطابقت دارد ؟ اگر دارد متعلق به شاهنامه است و اگر نه، جزو اضافات شاهنامه به شمار مي رود . 
شناختن آيين رزم و سپه كشي و سپه داري از ديگر مسائلي است كه بايد ويرايشگر شاهنامه با آن آشنا باشد. جداي از اين دانستن و داشتن آگاهي كامل به كيش هاي ايران باستان ديگر نكته اي است كه بايد در نظر گرفت. معمولاوقتي صحبت از كيش هاي ايران باستان مي شود خيلي ها گمان مي كنند منظور كيش زردشتي است در صورتي كه در ايران باستان كيش هاي متعددي رواج داشته است .
مي توانيد در اين زمينه مثالي بزنيد؟
بله. به عنوان مثال به اين بيت كه در شاهنامه آمده دقت كنيد: جهان و مكان و زمان آفريد/ توانايي و ناتوان آفريد. اين بيت فقط از نظر دستور زبان فارسي چندين ايراد دارد. اولا كه از نظر دستور زبان فارسي بعد از توانايي بايد از واژه ناتواني صحبت كرد نه ناتوان. از طرف ديگر جهان و مكان هر دو يك معنا را دارند و يكي هستند و از خداوند سخن، فردوسي بعيد است كه يك مفهوم را در يك بيت دوبار تكرار كند . سوم اينكه جمله زمان آفريد با انديشه هاي زردشتي كاملامغاير است. در انديشه زردشتي زمان خود آفريده است. يعني آسمان و اجرام و ستارگان توسط خداوند آفريده شده و از حركت هر كدام آنها يك زماني پديد مي آيد. در سروش باژ نماز زردشتي مرتب تكرار مي شود : <زروانه هاكرنه يزمئيده > و در بخش دوم مي آيد : <زروانه، درغو خو زاته يزمئيده .> يعني زروان بي كران را مي ستاييم، زروان (ديركهن خود آفريده) را مي ستاييم، پس زمان خود آفريده نمي تواند دوباره آفريده شود. باز در انديشه زردشتي خداوند سرآغاز همه نيكي ها و خوبي ها و توانايي ها است. در اوستا آمده است اهورايي مزدايي ويسپا وهو چينه مي . يعني اهورا مزدا سرآغاز همه پيدايش نيكي ها است. پس ناتواني نمي تواند آفريده اهورامزدا باشد و شما مي بينيد كه در اين يك بيت پنج گزينه و سنجهوجود دارد كه اين بيت را از شاهنامه كنار مي گذارد .
از نظر شما چه كساني اين تصرفات را در شاهنامه روا داشته اند؟
اين كار در دستگاه غزنويان صورت گرفته، اما نه در زمان محمود و مسعود غزنوي چون در آن زمان مردم خوب به ياد داشتند كه فردوسي هيچ كاري به محمود نداشت. به همين دليل است كه در تاريخ بيهقي نام تمام كساني كه مدح محمود را گفته اند را آمده ولي هيچ نامي از فردوسي نيست. اما پس از گذشت مدتي، احتمالادر زمان مودود، اين كار انجام گرفت چون مي خواستند كه شاهنامه را به نام محمود تمام كنند به همين دليل آن را گسترده كردند تا بگويند پدر و پدربزرگ ما چه آدم هاي دست و دلبازي بودند كه به چنين كار عظيمي پاداش داده اند. دلايل ديگري هم براي اين مدعا وجود دارد. مي دانيم كه فردوسي در سال 400 هجري كار شاهنامه را به اتمام رساند و همه ايرانيان آگاهند كه كار سرايش شاهنامه 30 سال به طول انجاميد، پس سال شروع شاهنامه 370 هجري است؛ در اين سال محمود غزنوي 10 سال بيشتر نداشته پس چطور مي توانسته مشوق فردوسي باشد؟ محمود در سال 388 به اميري مي رسد. در اين زمان 19 سال از سرايش شاهنامه مي گذشته است. اين عبرتي است كه ما ايراني ها بايد بگيريم. چطور است كه تمام شاعران گزافه گوي دروغپرداز (منهاي ناصر خسرو، عطار، باباطاهر و معدود شاعران ديگر) را كه به خاطر پول ركاب اميران درم خريده غيرايراني به آسمان ها رساندند در نزد ما پاكيزه دامانند و فقط فردوسي را شاعري مي دانيم كه در ازاي پول دست به سرايش شاهنامه زده است؟ اين گناه را چطور به خود هموار مي كنيم؟ هزار سال است كه اين دروغ بزرگ تاريخي را تكرار مي كنيم و كساني كه نامشان استاد است اين دروغ بزرگ را رواج مي دهند. اين، عزت و شرف و آبروي ايراني را لكه دار مي كند. با اين كار سرو بلند بوستان دانش و فرهنگ ايران، فردوسي را در برابر يك كودك درم خريده خم كرده اند. اين گناه را چطور ممكن است روان فردوسي و نياكان ما بر ما ببخشايند؟

 

- روزنامه اعتماد ملي، شماره 645 (25/2/87)، ص 12

تصحیح خالقي مطلق مقابله است، نه تصحیح

 

«نسخه‌ای که آقای خالقی مطلق از شاهنامه ارائه داده كاری بسيار ستودنی  بادقت نظر بالاست كه نسبت به كارهای پيش از خود نيز برتری‌های بسياری دارد و  من در تصحيح خود بهره بسياری از آن بردم. اما اين كار ويرايش اشعار فردوسي  نيست؛ بلكه مقابله نسخ شاهنامه است.» این نظرات فریدون جنیدی است که  می‌گوید به زودی تصحیحش از شاهنامه منتشر می‌شود.
فريدون جنيدي در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) با بيان اين مطلب  افزود: با تمام ارزش‌هايي كه تصحيح خالقي مطلق از شاهنامه دارد؛ اما به  دليل اينكه اين اثر در معيارهاي ويرايش نمي‌گنجد و در حقيقت يك مقابله است،  گره‌كار شاهنامه‌خواني را نمي‌گشايد. وي ادامه داد: تصحيحي كه من از  شاهنامه صورت دادم در 6 جلد تهيه شده كه يك جلد آن پيشگفتار است و در آن  تمام مباحث اجتماعي، فرهنگي، سياسي، پزشكي، نجوم و ساير مسائلي كه در  شاهنامه مطرح شده را ارائه كرده‌ام.جنيدي اشاره كرد: تصحيح‌هاي سابق از  شاهنامه گردآوري هستند؛ نه ويرايش -- و امكان تعیین میزان صحت ابيات را نمي‌دهند.جنیدی اظهار داشت: برای اينكه بتوانم صحت ابيات منسوب به فردوسی  را بررسی كنم، ۲۸ سنجه (ميزان) در نظر گرفتم. اشعاری كه از فردوسی است  مانند آب روان از اين سنجه‌ها عبور می‌كند.اين شاهنامه‌پژوه گفت: سنجه‌هاي  در نظر گرفته شده شامل سنجه زبان اوستايي، پهلوي، فارسي دري، شناخت رمز و  راز شعر فارسي، شناخت جنگ‌افزارها و نحوه به كارگيري آنها، آرايش سپاه و  ميدان جنگ، زندگي اجتماعي ايرانيان در آن دوران، آيين پزشكي، نجوم و غيره است.وي مطرح كرد: يكي ديگر از اين سنجه‌ها آيين سپه كشي است كه تاكنون در  شاهنامه آن را با عنوان پهلوان معني كرده‌اند كه كاملا نادرست است.جنيدي  تأكيد كرد: سپه كش فردی است كه كارش جنگ نيست بلكه مسير حركت سپاه را تعيين  مي‌كند و از سوي ديگر وسايل و مايحتاج زندگي سپاه از قبيل خوراك، آب و  جنگ‌افزارها را فراهم مي‌كند.وي يادآور شد: يكي ديگر از مسائلي كه هميشه  مطرح شده اما مورد توجه قرار نگرفته است اضافه شدن ابياتي به شاهنامه است كه در اين تصحيح آن ابيات با سايز كوچك‌تر آورده شده و در زيرنويس متن  درباره آن‌ها توضيحي داده شده است.اين شاهنامه‌پژوه افزود: نزديك به۱۰۰۰  سال است كه شاهنامه خوانده مي‌شود؛ اما اشكالات و ايرادهاي آن هميشه از  نظرها پنهان مانده كه البته با نگاهي تيز مي‌توان اين نواقص را در شاهنامه  يافت و به رفع آنها پرداخت.وي ادامه داد: اين تصحيح۲۳ تير سال۱۳۵۵ آغاز و۲۳  تير سال۱۳۸۵ پايان يافت. پس حاصل تلاشی۳۰ ساله در بازخواني شاهنامه است و من احساس مي‌كنم اتمام اين كار بزرگ تحقيقي بعد از۳۰ سال در حقيقت جايزه  فردوسي به من است.وی تأكيد كرد: حدود۲ سال است كه كارهای مربوط به تايپ،  ويرايش و چاپ اين اثر در حال انجام است و امسال۶ جلد اين كتاب در ۲۲امين  نمايشگاه كتاب ايران توسط نشر بلخ وابسته به بنیاد نیشابور ارائه خواهد  شد.جنيدي یادآور شد: با توجه به اينكه۲۶ سال است در بنياد نيشابور جلسه‌هاي  شاهنامه‌خواني برگزار مي‌كنم و هميشه ديده‌ام جوانان پژوهشگر و علاقمندان  به شاهنامه در گره‌گشايي ابيات شاهنامه با مشكل مواجه هستند، اميدوارم  خورشيد شاهنامه با اين تصحيح خودش را نشان دهد و آينده خوبي را براي شاهنامه‌پژوهان رقم بزند .

http://www.ibna.ir/vdci5uap.t1ayw2bcct.html

 

 

رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست