تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده   کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید

تبعید
رضا براهنی

خوانندگان ارجمند،
شعری که می خوانید در سال 1355 شمسی در نیویورک گفته شده، در جلسه ای در نیویورک در شعرخوانی مشترکی که کمیته آزادی هنر و اندیشه در ایران  [CAIFI]  برای احمد شاملو و من تشکیل داده بود قرائت شده، قبلا در مجله ای در نیویورک، و بعد در اوایل انقلاب در جُنگ شعری که جُنگ پردازی به نام احمد بهشتی منتشر می کرد، چاپ شده است. دوست بزرگم، سیمین بهبهانی، زمانی به من گفت این شعر را دوست دارد. حالا این شعر تقدیم به اوست.
نویسنده ی محترم آقای دکتر مسعود نقره کار اخیرا مطالبی درباره تبعید و ادبیات تبعید چاپ کرده است. پرداختن به این نکته اهمیت دارد. و امیدوارم ایشان موفق شود. دو توصیه نیز دارم، یکی اینکه به نفی بلد زبانی در داخل کشور نیز از دیدگاه تبعید بنگرد که از این بابت قوانین عقب مانده و ارتجاعی و نژادپرستانه، سراسر ادبیات ملیت های ستمزده در ایران را در تبعید داخلی نگه داشته است. و ثانیا ادبیات تبعید در خارج از کشور را تنها در ارتباط با عصر پس از تشکیل جمهوری اسلامی نبیند، گرچه این ادبیات فوریت زمانی ویژه ای را در صدر برنامه قرار می دهد، و به حق. اما ادبیات تبعید دوره ی بلافصل پیش از انقلاب، که گاهی به چند زبان نوشته شده، جزو تاریخ ادبیات تبعید است. وقتی که شعر "تبعید" را در میان کاغذ پاره هایم یافتم، فکر کردم آن را یک بار دیگر به چاپ بسپارم، بویژه از این نظر که در آن پیش بینی هایی شده که تنها پس از انقلاب، باشدت بیشتر، نمایان شده است.
رضا براهنی، تورنتو، چهارم ژانویه 2008

1
تا اینکه سر به کوه و بیابان گذاشتم 
به تبعید گردن نهادم 
و بدینجا آمدم 
که نمی شناسندم 
با باری از حسرت 
و عمری در پشت سرم سراسر خاکستر 
و دیدگان درونم یکسر
تر 
دشنامت دهم آیا 
یا 
نفرینت کنم 
یا که گلوله های عالم را 
بر جگرگاهت سرریز کنم 
یا نُه نفر پیدا کنم 
گیوه به پا و تفنگ به دست 
و بالا سرشان 
سگمردی شوشکه به مشت 
و به کنار دیواری بایستم 
و بگذارم تیربارانم کنند 
تا اینکه فراق را پذیرا شدم 
از افق انس 
ـ با رنگ کاشی سرمه ای روشن 
و حروفی به رنگ ماهی و ماه 
رانده شدم 
و به شقاوت آسمانی یکسر بیگانه
تن در دادم 
و سال در سال نخفتم 
غافل از اینکه اینجا را 
چندان فرقی با آنجا نیست 
دستی پلید در قفسم نشانده، 
می چرخاندم 
دستی که درخت را تکاند 
و عزیزانم را به خاک نشاند 
دشمنم توطئه می چیند
و دوستم از حسد نمک بر زخمم می زند 
و آسمان چنان باژگونه جهنمی است 
که ستارگانش را 
انگار
در همان بهشت زهرای خودمان چال کرده اند 
با باری از حسرت 
و عمری در پشت سرم سراسر خاکستر 
چون خرمن تازه سوخته ای 
که 
نم نم باران دودش را هنوز نخوابانده باشد 
بادبان کشیدم و بدینجا آمدم 
و تبعید و فراق را پذیرا شدم 
و صلا برداشتم 
تا تاریکی را رسوا کنم 
و سکوت را سرافکنده نگه دارم 
و تازه اگه دشمنت به حق فریاد می زند: 
مرگ بر تو! 
نمی دانم چرا دوستم بناحق می گوید:
آخه شاعر هم شد آدم 
شعراشو بدین زیر بغلش
تا بره گورشو گم کنه 
و در همین جاست که من 
پسرم را بر کف دستم بلند می کنم 
ـ چون خُنچه ی شیرین عروسان ـ 
تا از آن بالا نگاه کند و ببیند
که پدرش چه تنهاست 
و می روم رازم را به رود می گویم 
2
"هادسن" (1) سرطانی از جگرگاهم می گذرد 
پل ها همچون مهره های اژدها 
و کرجی ها در کنار رود 
نشسته در یخ 
و کشتی ها بی حرکت 
و قطار که سوتش را 
درست از بیخ شاهرگ آدم سر می دهد 
و آسمان شهرش یک جوری 
که انگار 
الانه از هوا به جای ساندویچ 
نارنجک خواهد بارید
و صف های تکه تکه شده در بانک ها 
و هندسه ی بیقواره ی دلارهای مچاله 
و مردی پشت دخل "سوپرمارکت" 
چنان سر و صدایی با دخلش می کند 
که انگار خشاب مسلسل یا تفنگ خودکاری را 
عوض می کند 
تا دخل تو را درآورد 
آخه شاعر هم شد آدم 
شعراشو بدین زیر بغلش
تا بره گورشو گم کنه 
بلندش می کنم 
بر کف دستم، بالا سرم 
تا ببیند که پدرش چه تنهاست 
"هادسن" سرطانی از جگرگاهم می گذرد 
جهت رود را هرگز ندانستم 
به آبش دست نزنید
که یکشبه شقاقلوس می گیرید
ـ حتی اگر معنی کلمه را هم ندانید ـ 
زیرا زهر ماشین های اتوماتیک "وال استریت" (2) 
از هزار طرف در آب فواره می زند 
و جوان سیاه به جوان سرخ می گوید:
جدم را در زیربنای جزیره ی "منهتن" (3) چال کرده اند 
و جوان سرخ می گوید: 
گیسوان مادرم در زیربنای اردوگاه "وست پوینت" (4) می پوسد 
وارقه های سفید 
بر روی استخوان های عمویم شب و روز شنو می روند 
و تازه تو کجای کاری 
زنم می گوید 
اگه فردا سرتو زمین بگذاری 
زمین هم قبولت نخواهد کرد 
یک وجب خاک به نام تو در زیر آسمان نیست 
اگه مردی
کجا چالت می کنند؟
و من می ترسم، می ترسم 
نام زنم را حتی در وصیت نامه ام بگنجانم 
چون می ترسم 
جلادان امروز و آینده
انتقام تُک کوتاه زبان و قلمم را 
از انگشتان بلند او بگیرند 
آزادی! آزادی! آزادی! 
من خویش را 
بر روی صفحه ها متلاشی کردم 
گاهی، چو خرده نانی،
بر سفره های خالی کفترها 
بسیار بار اما 
چون شیشه ای شکسته، 
پراکنده
بر روی ریگ های بیابان ها 
از من شکسته تر کسی آیا هست؟ 
آزادی! آزادی! آزادی 
نه مجسمه آزادی 
که شیشکی درشت سرمایه به تاراج است 
نه، از آن دست نه! 
آزادی دو کرور ستاره
بر آسمان بیابان 
طوری که بلند شوم 
ستاره ها را مثل تخمه بشکنم 
و هسته هاشان را رو نوک زبان پسرم بریزم
احساساتی نشو، 
زنم می گوید 
اگر مردی
کجا چالت می کنند؟
"هادسن" سرطانی از جگرگاه می گذرد 
"ویتمن"(5) بدینجا آمد 
با ریشش گسترده به هر سوی جزیره
و "لورکا"(6) هم آمد 
با چشم های دربدرش 
و تمساح شعر بلندش در جیبش
و "مایاکوفسکی"(7)
با کره ی تازه تیغ انداخته ی سرش
که از فراز پل "بروکلین" 
آب را دید 
و در بازگشت 
گذرنامه ی روسی اش را 
با یک تیر 
باطل کرد 
جواب بده عزیزم 
اگه مردی
کجا چالت می کنند؟
سبزه مرا اگر نپذیرفت
ستاره اگر نخواستم 
و زمین اگر آهن شد 
منو در خودم چال کن 
عزیزم
در خودم 
خودم که مال خودمم 
هرگز مباد که دوست آنچنان جفا کند 
که آدم به دشمنش پناه برد 
و آنگاه نوبت ما شد 
گذر پوست به راسته ی دباغان افتاد 
به "راسته ی آمریکاها"
سرزمینی که در آن ستاره ی آزادی
نیزه ای است که در جگرگاه تو فرو رفته 
نوکش چون تیغ اره ایاز مهره ات برون خزیده 
"هادسن" سرطانی از جگرگاهم می گذرد 
ستارگان بی آسمانیم اینک ما 
یکی خاک زیر پامان را از ما به یغما گرفته 
دیگری آسمان بالا سرمان را 
دشنامت دهم آیا 
یا 
نفرینت کنم 
یا که گلوله های عالم را 
بر جگرگاهت سرریز کنم 
یا نُه نفر پیدا کنم 
گیوه به پا و تفنگ به دست 
و بالا سرشان 
سگمردی شوشکه به مشت 
و به کنار دیواری بایستم 
و بگذارم تیربارانم کنند 
جواب بده عزیزم 
اگه مردی 
کجا چالت می کنند؟
از مجموعه ی "در تبعید"
نیویورک ـ هفته آخر سال 1355شمسی

1ـ رودی است در ایالت نیویورک و در کنار شهر نیویورک
2ـ مرکز بورس نیویورک.
3ـ جزیره ای که بخش اصلی نیویورک بر آن بنا شد. 
4ـ بزرگترین دانشگاه نظامی آمریکا. 
5ـ شاعر بزرگ آمریکا.
6ـ شاعر بزرگ اسپانیا که کتابی دارد تحت عنوان"شاعر در نیویورک". 
7ـ شاعر بزرگ روس که شعری دارد تحت عنوان "پل بروکلین"، پلی که دو بخش نیویورک را به یکدیگر متصل می کند.

..http://www.shahrvand.com/?c=117&a=3053
رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست