تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده سیاسی / ویژۀ انقلاب کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید
آدینه ۱۸ دی ۱۳۹۴ - ۸ ژانویه ۲۰۱۶

اشرف پهلوی، فرزند پرگفتگوی رضاشاه

مسعود بهنود، روزنامه‌نگار و نویسنده کتاب 'این سه زن' یادداشتی درباره زندگی و مرگ اشرف پهلوی نوشته است. اشرف پهلوی، یکی از شخصیت‌های اصلی این کتاب پرفروش است.

اشرف پهلوی خواهر توامان آخرین پادشاه ایران عصر پنجشنبه هفده دی، درست هشتاد سال بعد از روزی که برای نخستین‌بار بدون پوشش اسلامی همراه پدرش رضاشاه در ملا عام ظاهر شد و این روز به عنوان روز کشف حجاب مشهور است، در سکوت خالی اتاقی در بیمارستان مونت کارلو جان باخت.

پرماجرا‌ترین فرزند رضاشاه، ۷۱ سال بعد از مرگ پدر و ۳۴ سال بعد از مرگ برادر دوقلوی خود، آخرین پادشاهان ایران، همانند آن دو در تبعید و تکیده و تن‌‌ رها کرده و خشمگین جان باخت و ده‌ها صفت از وی باقی ماند که عمر طولانی‌اش نثار وی کرد. از "مقتدر‌ترین" فرزند رضاشاه، تا ثروتمند‌ترین و "فاسد‌ترین" عضو دربار پهلوی، نگهبان سلطنت به عنوان میراث پدر، "کینه‌توز و خوشگذران"، "قدر‌شناس و بلندپرواز" درباره او گفته و نوشته شده است. در میان این همه تضاد‌ها شاید بتوان پذیرفت که قدرتمند بود، بااعتماد به نفسی داشت که هیچ یک از فرزندان رضاشاه از آن بهره نداشتند و در مجالی که یافت بر تصویر زن ایرانی تاثیر نهاد و آن را شکست، و ناآرام‌تر و جسور‌تر از وی در آخرین سلسله پادشاهی ایران نبود

اشرف روز ۴ آبان ۱۲۹۸ شمسی چند دقیقه‌ای بعد از محمد اولین پسر رضاخان میرپنج در محله سنگلج تهران متولد شد، کسی منتظرش نبود، نه پدر و مادری که نذر و نیاز کرده بودند که تاج الملوک آیرملو پسری زاید، نه حتی زیور قابله سنگلج که گمان نداشت همسر میرپنج دوقلو می‌زاید.

تولد این دوقلو آغاز طلوع قدرت در رضاخان بود، در دوسالگی آنان کودتای سوم اسفند رخ داد و پدرشان لقب سردار سپه گرفت. چهارساله بودند که پدر نخست‌وزیر شد، و هشت سال داشتند که تاج سلطنت بر سر گذاشت. اما نه مردمی که پنجاه سال روز تولد دوقلو‌ها را جشن می‌گرفتند و نه مادرش که در آن روز نذری می‌داد و مجلس مفصلی به شادمانی برپا می‌کرد، هیچ یادی از اشرف نمی‌کردند و همه چیز را از قدوم محمدرضا می‌دانستند. اما او نام خود را ساخت و بر روزگار خود اثر‌ها نهاد.

اشرف پهلوی از زمانی که چشم گشود باید پشت سایه برادر توامان خود پنهان می‌ماند. او تحمیل را پذیرفته بود ولی از آن بیش تن به هیچ تحمیلی نمی‌داد، برخلاف برادری که همه چشم‌ها به او بود، چنگ انداختن، تمرد و جنگیدن را برگزید. خود گفته است "ضعیف بودم. روزگار ناچارم کرد بجنگنم. از اول با اهل خانه و بعد با پدر که هنوز جای سیلیش در گوشم صدا می‌کند و بعد با همه جهان. من فقط با خود عهد کردم با یکی نجنگم و او هم قدیمی‌ترین آشنای من بود. از قبل از تولد دوستش داشتم. حاضر بودم برایش کشته شوم."

در نواری که باقی است با تفاخر گفته است "تنها کسی از فرزندان رضاشاه بودم که از او سیلی خوردم."

اما هر چه بود وقتی در غروب ۲۵ شهریور سال ۱۳۲۵ پدر را دید که بعد از استعفا از سلطنت، شکسته و ویران به خانه کازرونی و به میان خانواده شلوغ و متفرق خود وارد شد، اشرف انگار برای خود ماموریتی یافت و در عین حال فرصتی تا از میان سلطه و سیلی پدر مقتدر بیرون بزند. صبح فردا او داوطلب شد که با وجود تهدید نماینده سفارت بریتانیا به تهران برگردد و برادر کوچکش هم با وی همراه شد.

اشرف و علیرضا فردای آن روز و در بامداد دومین روز از سلطنت برادرشان خود را به تهران رساندند و نه تنها با جسارت امکان یافتند که خود همراه پدر به تبعید نرود بلکه زنان دیگر خانواده (مادرش تاج الملوک، ملکه توران همسر دیگر رضاشاه و فوزیه همسر ولیعهد) هم همراه نشوند.

اشرف در بازگشت به تهران و در حالی که از همسری که پدر در شانزده سالگی برایش گرفت جدا شده بود، در کاخ خویش را به سوی سفیران و دولتمردان و بازرگانان گشود و اولین مرکز نفوذ و مقام فروشی، دفتر وی شد. سابقه‌ای وجود ندارد که بعد از مشروطه کسی از اعضای سلطنت به این وضوح در کار تاسیس دولت و تقسیم مقامات از نخست‌وزیری و وزارت تا سفارت و مقامات دیگر دخالت داشته باشد. همین روش که گاهی بی‌خبر برادرش صورت می‌گرفت او را در عین جوانی و در ۲۴ سالگی به قدرتی در تهران تبدیل کرد. نخست‌وزیرانی مانند سهیلی، هژیر و رزم‌آرا و دکتر اقبال به عنوان افراد مورد حمایت وی به قدرت رسیدند.

او توانست در بهار سال ۱۳۲۵ به بهانه بازدید از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی شوروی راهی مسکو شود و ملاقاتی را که بین وی و ژنرالیسم استالین برای پانزده دقیقه تنظیم شده بود به سه ساعت برساند.

مهم‌ترین دستاورد این ملاقات که در افواه موجد داستانسرایی‌ها و قصه سازی‌هایی شد و از جمله نشریات هوادار حزب توده را به گرفتاری و دشواری انداخت، پالتو پوست اهدای استالین بود که بار‌ها در مراسم مختلف پوشید و آن را به رخ کشید. در این زمان باقی ماندن ارتش سرخ در استان آذربایجان جهان را به لبه جنگ جهانی سوم رسانده بود، احمد قوام با کمک تیم قوی خود باز به دولت رسید و راهی مسکو شد تا با حمایت آمریکایی‌ها، استالین را مجبور به خروج نیرو‌هایش کند. این پیروزی بزرگ به نام این رجل نامدار ثبت شده بود که ناگهان اشرف در مسکو ظاهر شد و آن ملاقات طولانی میسر گشت.

محمد قوام دیپلمات، برادر‌زاده و رییس دفتر قوام اللسلطنه در خاطرات خود می‌گوید روزی که یکی از وزیران از جناب اشرف پرسید چرا اجازه سفر به خواهر شاه دادید این‌ها علیه دولت توطئه می‌کنند، آن رجل باتجربه جواب داد "این یکی مرد است و به سلطنت راحت جنوب کشور رضایت نمی‌دهد، علیه من کار می‌کند ولی علیه تمامیت ارضی نه."

وقتی در جریان نهضت ملی کردن نفت و کشمکش‌های دولت سوز کشور دچار بحران شده بود، چند تن از رجال زمان، ادعا کرده‌اند که فکر سپردن دولت به محمد مصدق از کاخ والاحضرت اشرف بیرون آمد و او شاه را هم راضی کرد و در نتیجه جمال امامی از نزدیکان اشرف و رییس فراکسیون دربار در مجلس، این پیشنهاد را مطرح کرد و پذیرفته شد.

بعد از نخست وزیری دکتر مصدق هم اشرف پهلوی یک بار در خانه منوچهر تیمورتاش و یک بار در خانه تیمسار فولادوند با دکتر مصدق ملاقات کرد و کوشید که وی را با خانواده مهربان کند، اما به گفته حسین مکی در پایان ملاقات دوم به این اعتقاد رسید که این شخص می‌خواهد سلطنت قاجار را برگرداند. او پادشاه و علیرضا برادر دیگرش را هم قانع کرد که باید با مصدق مبارزه کرد. گفته شده ملاقات‌هایی هم با سفیر شوروی در تهران انجام داد.

در اثر همین تحرکات دکتر مصدق سرانجام در دومین سال دولت خود از شاه خواست مادر و خواهرش را که علیه دولت توطئه‌چینی می‌کنند اخراج کند و فشار آورد و به نتیجه رسید. اما کاری که ممکن نبود رخ داد و اشرف پهلوی در مونت کارلو با قوام السلطنه دشمن پیشین خود ملاقات کرد، کدورت‌ها به کنار رفت و به او پیشنهاد نخست وزیری داد و از همین راه بود که دولت مصدق سقوط کرد و قوام به دولت رسید و در جریان سی‌ام تیر نزدیک بود انقلابی رخ دهد که پادشاه عقب نشینی کرد و مصدق دوباره دولت تشکیل داد.

اما اشرف پهلوی باز از حرکت نایستاد و با هر کس که ممکن بود در لندن و پاریس و سوییس و مونت کارلو ملاقت کرد، ویلایی که برای خود در ٰژوان لو پن خریده بود مرکز سیاست سازی شد و حاصل تفاهمی با حضور نماینده سیا را با خود برداشت و علیرغم دستور دکتر مصدق نخست وزیر با گذرنامه جعلی به تهران برگشت و بعد از دو ملاقات با برادر تاجدار و دیدارهایی با مصطفی مقدم و رشیدیان و محمدعلی مسعودی چون حضورش در تهران لو رفته بود با تهدید دکتر مصدق به استعفا، تحت نظر به فرودگاه برده شد و به تبعید رفت.

اشرف پهلوی در دیدار با كورت والدهايم دبيركل وقت سازمان ملل متحد

نوشته و ادعا شده که تحرکات اشرف یکی از مهم‌ترین عوامل در موفقیت کودتای ۲۸ مرداد بود. بعد از سقوط دولت مصدق دیگر هیچ عاملی نمی‌توانست جلو اوج گیری اشرف پهلوی را بگیرد. فقر پادشاه و خانواده‌اش که در‌‌ همان تبعید کوتاه مدت تابستان ۳۲ خود را نشان داده بود باعث گشت که همه خانواده سلطنت در سال‌های بعد شوق بسیاری به ثروت اندوزی از خود نشان دادند که هیچ کدام هم به اندازه اشرف پهلوی موفق نبودند.

روحانیت به ولیعهدی یک زن - شهناز پهلوی تنها دختر پادشاه - رغبت نداشت و گفته شده همین درباریان و از جمله اشرف را که به شدت با ثریا ملکه ایران مخالفت داشت به اصرار بر جدایی پادشاه از دومین همسرش انداخت. به سبب دور شدن ثریا اسفندیاری از دربار ایران و طلاق وی به جهت آن که پادشاه در ۳۵ سالگی هنوز پسری نداشت، در فاصله کوتاهی اشرف پهلوی را نفر دوم پادشاهی کرد تا زمانی که فرح دیبا به همسری پادشاه درآمد و در سال ۱۳۳۹ پسری به دنیا آورد که هم ولیعهد شد و هم مادرش نایب السلطنه ایران.

اشرف پهلوی با هیچ یک از سه همسر وی سر سازگاری نداشت و کسی را نزدیک‌تر و خیرخواه‌تر از خود به پادشاه نمی‌پذیرفت و نمی‌دید. اما در سال‌های آخر سلطنت به همراهی امیرعباس هویدا که به هر دو نزدیک بود، مخاصمه جدی بین ملکه فرح و اشرف پهلوی ثبت نشده است. تا زمانی که باز وی در تبعید بود و انقلاب به نتیجه رسید و برادرش تخت را وانهاد و از کشور خارج شد.

در این دوران تبعید پادشاه و اشرف در ۵۹ سالگی ثروتمند بودند و باتجربه. شاه خود نیز در جاهای مختلف ثبت است که تندروی‌ها و بی‌پروایی‌های خواهر توامان را یکی از دلایل برگشت مردم از خود می‌دانست، حتی در یادداشت‌های روزانه وزیر دربار اسدالله علم ثبت است که پادشاه به فغان آمده از فعالیت‌های خواهرتوامان از اسدالله علم می‌خواهد که وی به اشرف تذکر دهد که نمی‌توان هم قهرمان فعالیت‌های زنان و در فعالیت برای کسب دبیرکلی سازمان ملل بود و هم شهره به بدکاری. اما در نزدیک‌ترین مشاور شاه هم جرات طرح این سخن با اشرف پهلوی نبود.

هم‌زمان با انقلاب ایران وقتی که مردم و سیاست‌پیشگان چپ در خیابان‌های تهران شعار می‌دادند بعد از شاه نوبت آمریکاست، و عده‌ای از دانشجویان با اشغال سفارت آمریکا در تهران بزرگ‌ترین بحران بعد از جنگ سرد را ساختند، اشرف پهلوی از هامیلتون جردن، فرستاده ویژه رییس جمهور کار‌تر رو برگرداند و حاضر نشد با وی دست بدهد و گفت با هیچ دولتمرد آمریکایی دست نخواهد داد.

شاهزاده اشرف درست در زمانی که برادر توامان در بستر بیماری بود یک بار دیگر کوشید به او خدمتی انجام دهد و نشان دهد که خیرخواه‌ترین است اما حضور جراحی که او فراخوانده بود نه که به نجات آخرین پادشاه کمکی نکرد که مشکلات جدی بر سر راه معالجه برادر توامانش به وجود آورد. در این زمان پسر دومش شهریار شفیق، افسر برجسته نیروی دریایی هم در اثر سوءقصدی در پاریس جان داده بود

در سال‌های پایانی عمر، اشرف پهلوی یک نام دیگر هم از خود یادگار گذاشت، همچنان در مقام مدافع از ارثیه پدر. او به مقامات بلندپایه‌ای که جانشان در خطر بود و از مقابل امواج انقلاب اسلامی گریخته بودند، در تبعید یاری‌ها رساند. و باز مشهور شد که یگانه فرزند رضاشاه است که قدر‌شناسی می‌داند.

روز هفدهم دی ماه زمانی که لوله‌ها قطع شد و به عنوان زمان مرگ اشرف پهلوی ثبت شد، مدت‌ها بود که چیزی حس نمی‌کرد اما تا آخرین لحظه‌ای که حسی بود و حرفی بود، بر این تحلیل پا می‌فشرد که انگلیسی‌ها پدرم و آمریکایی‌ها برادرم را بردند. در این تحلیل چندان پافشاری داشت که به خیرنگاری گفته بود "مرگ برآمریکاهایی که در ایران می‌گویند جواب خیانت دولت‌های آمریکا به ماست."

ثروت وی افسانه‌ای خوانده شده و‌گاه رقم‌های درشت از آن نقل می‌شود که می‌توان ناشی از دو چیز باشد. همواره گروه‌های درس خوانده و مطلعی داشت که به سرمایه‌گذاری‌های درست رهنمونش می‌شدند و همین باعث شد تا از سرنوشت ثروت از دست رفته پدرش پند گیرد و ثروت خود را در بانک‌های خارجی نگذارد، بلکه با خرید املاک و سهام سودآور گرد گرداند، و عامل دیگر گشاده دستی و اسراف وی در زندگیش بود.

همین مکنت و دعواها بر سر ارث و مالیات وی را در پایان عمر از ملک مورد علاقه‌اش در خیابان بیکمن منهتن دور کرد و از ایالات متحده برد، تنها جای مناسب حتی ملکش در سه شل و جنوب فرانسه نبود و به مونت کارلو رفت و‌‌ همان جا درگذشت بی‌آنکه جلسات حقوقی مربوط به دارایی‌هایی‌هایش تمام شده باشد. از وی پسری (شهرام قوام پهلوی نیا) از همسر اول مانده است و بعد از وی تنها غلامرضا پهلوی از میان فرزندان رضاشاه زنده است. >http://www.bbc.com/persian/iran/2016/01/160108_behnoud_ashraf_pahlavi_died

2

'پلنگ سیاه' یا داستان یک زن در جامعه سنتی

شاید به جرات بتوان گفت در تاریخ معاصر ایران به ندرت زندگی چهره‌ای به اندازه اشرف پهلوی پوشیده در هاله‌ای از ابهام، داستان‌های عجیب و غریب و جنجال باشد.

او که سال‌ها گوشه عزلت گزیده بود و به دور از نگاه جامعه زندگی می کرد در ۹۶ سالگی به‌علت کهولت سن، چشم از جهان فرو بست و پرونده جنجالی‌ترین عضو خانواده پهلوی در سالگرد هشتاد سالگی کشف حجاب بسته شد.

دوقلوی شاه

خواهر دوقلوی شاه ابتدا زهرا و بعد اشرف الملوک و بعد اشرف نام گرفت. بسیاری از خاطره ‌نویسان و مورخان به این اشاره کرده‌اند که او شخصیت بی پروا، محکم و قاطع داشت و در مقابل وارث تاج و تخت که خجالتی و در تصمیم گیری دو دل بود، برای سلطنت مناسب‌تر بود.

اما او زن بود و برای رضاه شاه ولیعهد بود که اهمیت داشت و ظاهرا از بین دختران، شمس، بیشتر مقبول طبع رضا شاه بود تا اشرف.

اشرف پهلوی در مدرسه زرتشتی‌ها درس خواند و مادام ارفع در خانه به او فرانسه آموخت.

انتخاب شوهر

در حالیکه برادرش را به سوییس برای تحصیل فرستادند برای او نقشی جز شوهرداری در نظر نگرفته بودند، حتی حق انتخاب شوهر را هم نداشت. روایت شده که رضاشاه دو نفر را در نظر گرفته بود، علی قوام را برای شمس و علی جم را برای اشرف.

اشرف پهلوی و رضاشاه در ژوهانسبورگ

اما "متأسفانه" شمس نامزد اشرف را بیشتر می‌پسندید و چون خواهر بزرگتر بود، حق تقدم را به او دادند و به این سبب نامزدها عوض شدند. اشرف علاقه‌ای به این شوهر تحمیلی نداشت و این ازدواج بزودی به طلاق رسید اما برخی معتقدند این ازدواج تاثیر عمیقی روی اشرف گذاشت و زمینه‌ساز بی‌پروایی او در روابط شد.

شاید این روایت نشان دهد که اشرف در کجای خانواده سلطنتی بود، زیر سایه برادر که ولیعهد بود و خواهر بزرگتری که حق تقدم داشت.

کودتا

بسادگی نمی‌توان گفت او بر برادرش که به تخت پادشاهی نشست چقدر نفوذ داشت و تا چه حد در سیاست ایران دخالت می‌کرد اما حداقل این روشن است که وقتی محمد مصدق به نخست وزیری رسید از جانب دو زن احساس خطر می کرد، در درجه نخست اشرف پهلوی و بعد مادرش تاج‌الملوک.

به درخواست مصدق، اشرف پهلوی از ایران خارج شد تا خیال مصدق از دخالت‌های او در دربار و در امور مملکت راحت شود.

محمدرضا و اشرف پهلوی

اما اشرف که جنگجو زاده شده بود، سر تسلیم نداشت، بر اساس شواهد تاریخی او بود که شاه جوان و مردد را راضی کرد تا به طرح کودتای آمریکایی-انگلیسی برای سرنگونی مصدق رضایت بدهد و سرانجام دولت مصدق ساقط شد.

شایعات

اینکه آیا او در روابط جنسی با مردان متعدد بی پروا بود و نمی‌توان شمار شرکای جنسی او را دقیقا تعیین کرد، اینکه در قاچاق مواد مخدر دست داشت، اینکه با پرداخت رشوه و سوء استفاده از قدرت یکی از اصلی ترین دلایل متهم شدن خاندان پهلوی به فساد بود، همگی را به قضاوت تاریخ باید واگذار کرد، با این حال باید در نظر داشت که زنی مثل او در آن زمان در ایران که علیرغم تلاش‌های خانواده پهلوی همچنان جامعه‌ای سنتی بود، نمی‌توانست خوشنام بماند.

'توده زنان'

اشرف پهلوی و علی قوام

فعالیت در زمینه حقوق زنان، نمایندگی ایران درکمیته حقوق بشر ســازمان ملل، تلاش برای حقوق زنان و کودکان در سطح بین‌المللی او را حتی به حد نامزدی برای دبیرکلی سازمان ملل رساند و رییس کمیته مشــورتی کنفرانس بین‌المللی زن در ســال ۱۹۷۵ بود.

او در خاطراتش می نویسد که وقتی در تابستان ۱۹۷۸ با هلی کوپتر از فرودگاه رهسپار کاخ نیاوران شده بود، با دیدن زنانی که با چادر سیاه تظاهرات می کردند بشدت یکه خورده بود:

"فهمیدم این توده سیاه، توده زنان ایرانی است، زنانی که بالاترین میزان آزادی را در خاورمیانه به دست آورده بودند، و اکنون در چادرهای سیاه سوگواری پوشیده شده بودند که مادربزرگ‌هایشان می‌پوشیدند. با خود فکر کردم خدایا، آیا پایان کار اینگونه است؟ کمی شبیه این بود که کودکی که بسیار به او رسیدگی شده ناگهان بیمار شود و بمیرد."

از وارهول تا استالین

تردیدی نیست که او عاشق زندگی پر هیجان و پرتنوع و پر زرق و برق بود و ارتباط او با چهره‌های برجسته سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سطح دنیا هم او هر چه بیشتر در معرض توجه رسانه‌ها و مردم قرار می‌داد.

شخصیت او حتی تحسین ژوزف استالین را هم برانگیخته بود. استالین پس از دیدار با اشرف پهلوی از او خواسته بود تا پیامی را به برادرش برساند و گفته بود:

اشرف پهلوی در ضیافت ملک فاروق در مصر

"اگر او ده نفر مثل شما داشت، لازم نبود نگران چیزی باشد."

او در سال ۱۹۷۷ سوژه یکی از کارهای اندی وارهول، یکی از تاثیرگذارترین هنرمندان قرن بیستم بود که او را با لبهایی به رنگ قرمز براق و موهایی سیاه تصویر کرد.

'پلنگ سیاه'

اشرف پهلوی در کنار ژرژ پمپیدو رییس جمهور فرانسه و همسرش در کاخ الیزه

در همان سال بود که در کن فرانسه، هدف سوء قصد قرار گرفت، دستیار و راننده‌اش کشته شدند اما او جان به در برد، او استاد بقا بود، بی‌دلیل نبود که روزنامه‌نگاری فرانسوی به او لقب "پلنگ سیاه" داده بود، لقبی که خودش آن را دوست داشت:

"باید اعتراف کنم که این اسم را دوست دارم، و از بعضی جهات این اسم برازنده من است. ذات من مثل پلنگ سرکش، شورشی و با اعتماد به نفس است."

پس از انقلاب ایران، زندگی او به سمت تراژدی بعد از تراژدی می‌رفت و او این را شاید حس کرده بود:

"اغلب باید تلاش زیادی کنم تا خویشتن‌داری و آرامش خود را در محیط عمومی حفظ کنم. در واقع دلم می‌خواست کاش پنجه‌های پلنگ داشتم و می‌توانستم به دشمنان کشورم حمله کنم."

پهلوی و همسر دومش احمد شفیق

مخالفت او با انقلاب و جمهوری اسلامی پنهان نبود و البته بهایش را هم پرداخت، پسرش شهریار شفیق در پاریس کمی بعد از انقلاب ترور شد.کمی بعد برادرش شاه ایران بعلت سرطان درگذشت. اشرف سپس شاهد خودکشی دو فرزند دیگر برادرش بود، لیلا کوچکترین فرزند محمد رضا پهلوی در سال ۲۰۰۱ میلادی در هتلی در لندن، با قرص خواب آور در لندن خودکشی کرد و ده سال بعد علیرضا پهلوی در بوستون خودکشی کرد.

خاطرات شکوه و جلال

اشرف پهلوی پس از انقلاب بیشتر در نیویورک و پاریس و ریویرای فرانسه اقامت داشت و وقتش را با بازی بریج با دوستان، تماشای فیلم و تصاویری از ایران پیش از انقلاب می‌گذراند:

"شبها وقتی به اتاقم می روم، افکار بسویم هجوم می آورند. تا پنج یا شش صبح خوابم نمی‌رود، می‌خوانم، فیلم می‌بینم و سعی می‌کنم به چیزی فکر نکنم اما خاطرات آدم را رها نمی‌کنند."

اشرف پهلوی و کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل متحد

او افسوسی از آنچه کرده بود نداشت و اگر زمان به عقب بر می گشت "می‌خواست دوباره همان کارها را بکند."

"اکنون گذشته‌ها گذشته، فقط خاطرات مانده، خاطرات پنجاه سال شکوه و جلال."

http://www.bbc.com/persian/iran/2016/01/160108_me_ashraf_pahlavi

رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست