تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده   کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید چهار شنبه ۷ تير ۱۳۹۶ - ۲۸ ژوين ۲۰۱۷

امیرحسن‌پور؛ از زبان شناسی تا کنکاش در تاریخ و سیاست

بهنام امینی و سردار سعدی / تحلیلگر سیاسی

حسن پور

امیر حسن پور استاد بازنشسته دانشگاه تورنتوی کانادا و فعال سیاسی چپ در صبحگاه شنبه سوم تیرماه ۱۳۹۶ شمسی پس از جدالی چندساله با سرطان در بیمارستانی در شهر تورنتو چشم از جهان فروبست

امیر حسن پور استاد بازنشسته دانشگاه تورنتوی کانادا و فعال سیاسی چپ در صبحگاه شنبه سوم تیرماه ۱۳۹۶ شمسی پس از جدالی چندساله با سرطان در بیمارستانی در شهر تورنتو چشم از جهان فروبست.

امیر حسن پور در تابستان سال ۱۳۲۲ در مهاباد چشم به جهان گشود. پس از گذراندن سالهای ابتدایی زندگی در زادگاهش، برای تحصیلات تکمیلی و عالیه به تهران رفت و در طول دهه چهل ابتدا به دبیرستان دارالفنون رفت و سپس به ترتیب لیسانس ادبیات انگلیسی و فوق لیسانس خود را در رشته زبان شناسی از دانشگاه تهران دریافت کرد. یک سال در دانشسرای تربیت معلم تحصیل کرد و به مدت دو سال در دبیرستانهای مهاباد تدریس کرد.

در ابتدای دهه پنجاه شمسی در مقطع دکترای زبان شناسی دانشگاه تهران مشغول تحصیل شد اما چندی نگذشت که به آمریکا رفت و در دانشگاه ایلینوی آمریکا در رشته ارتباطات مشغول به تحصیل شد. در آمریکا از فعالان کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از کشور بود و با وقوع انقلاب ۵۷ تحصیلات خود را نیمه کاره رها کرد و به ایران بازگشت و به عنوان عضوی از "اتحادیه کمونیست ها" در کردستان ایران به فعالیت سیاسی پرداخت. با گسترش دامنه فشار و سرکوب سیاسی در سالهای ابتدایی دهه شصت در ایران و به طور مشخص کردستان به ناچار از ایران گریخت و به همراه همسر و فرزندش به آمریکا رفت.

در سالهای پایانی دهه هشتاد میلادی دکترای زبان شناسی اجتماعی، ارتباطات و تاریخ معاصر خاورمیانه را از دانشگاه ایلینوی آمریکا دریافت کرد و سپس به کانادا مهاجرت کرد و پس از تدریس در چندین دانشگاه کانادایی سرانجام در دپارتمان مطالعات خاورمیانه دانشگاه تورنتو به تدریس و تحقیق پرداخت.

امیر حسن پور از زمره روشنفکرانی بود که تولید فکری و تحقیق علمی را جدای از کنشگری اجتماعی و سیاسی نمی دانست و در کنار تحقیقات گسترده و انتشار کتاب ها و مقالات متعدد در نشریات دانشگاهی و غیر دانشگاهی به زبانهای کُردی، فارسی و انگلیسی، همزمان فعالانه و از طریق عضویت و همکاری با گروههای اجتماعی و احزاب سیاسی مختلف چپ در آگاهی بخشی و سازماندهی سیاسی مشارکت می کرد. از نظر او، کار علمی در پیوندی وثیق با گسترش آزادی و عدالت اجتماعی بود و به همین دلیل فعالیتهای سیاسی او و بخش عظیمی از پروژه های تحقیقاتی اش در راستای مبارزه با نابرابری و دفاع از حذف شدگان اعم از کارگران، دهقانان، زنان و ملل و اقوام و فرهنگ ها و زبانهای به حاشیه رفته متمرکز شده بود.

تردیدی نیست که محیط و زمانه ای که حسن پور و دیگرانی همچون او در آن رشد کردند نقشی انکارناپذیر در بالندگی او داشت. نباید از یاد برد که شهر مهاباد، زادگاه امیر حسن پور، جایگاهی بی بدیل در اذهان کُردها و تاریخ کردستان دارد. تشکیل اولین دولت مدرن خودمختار کُردی با نام جمهوری مهاباد در این شهر در سال ۱۳۲۴ و در پایان جنگ جهانی دوم، مهاباد را تبدیل به قطب ناسیونالیسم کُردی در ایران کرد و چنان غنایی به فضای روشنفکری و سیاسی در این شهر بخشید که تا دهه ها بعد هم نسل های متوالی را تحت تأثیر خود قرار داد.

دوران دانشجویی امیر حسن پور هم مصادف با اوج گیری مارکسیسم و چپ انقلابی در محیط های مبارزاتی و روشنفکری ایران و جهان بود و با نشستن در کلاس های دکتر آریانپور در دهه چهل شمسی و درآمیختن با فضای رادیکال جنبش دانشجویی دهه هفتاد میلادی آمریکا و بعدها انقلاب ۵۷ و جنبش کردستان، در حقیقت در گذر زمان شخصیت فکری و سیاسی و آکادمیک وی شکل گرفت. او در راهپیمایی مردم سنندج در حمایت از کوچ دسته جمعی مردم مریوان نیز نقش اساسی داشت. کوچ مردم مریوان از شهر در اعتراض به استقرار نیروهای سپاه پاسداران و پیشگیری از بروز خشونت های گسترده در شهر بود. خواسته مردم مریوان اداره شهر بوسیله کمیته های محلی و منتخب مردم بود.

کتاب ملی گرایی و زبان در کردستان (۱۹۱۸-۱۹۸۵) نوشته آقای حسن پور علیرغم گذشت کمی بیش از دو دهه از انتشار آن به زبان انگلیسی تقریبا به اثری کلاسیک در مطالعه ناسیونالیسم و زبان کُردی تبدیل شده است. حسن پور با وجود گرایشات کمونیستی منتقد ناسیونالیسم بود اما به تأسی از لنین بر وجود ستم ملی در پروژه های دولت-ملت سازی واقف بود و مبارزه ملت ها در تعیین سرنوشت خود را گامی در جهت دستیابی به آزادی و عدالت می دانست.

در کتاب دیگری با عنوان "سنتهای شفاهی و نوشتاری در کردستان"، حسن پور به اثرات تکنولوژی های مدرن ارتباطاتی و رسانه ای بر فرهنگ و جامعه کردی پرداخته و تأثیرات متقابل رسانه، ناسیونالیسم و جهانی سازی را بررسی کرده است.

کردستان

حسن پور هر گونه استاندارد سازی زبان کردی را بدون رسمی شدن گویش کرمانجی در کنار سورانی مردود اعلام کرد و بر حقوق زبانی دیگر خرده-گویش ها نیز پافشاری کرد، تا جایی که حکومت اقلیم کردستان از تصمیم رسمی کردن گویش سورانی به عنوان زبان رسمی کردی منصرف شد

حسن پور از منتقدان سیاست های زبانی برای ملت سازی علیه گروههای زبانی و ملی بە خصوص کردها در خاورمیانە بود. مقالات بسیاری از وی بە جا ماندە است کە ابعاد مختلف سیاست های آسیمیلاسیون و سرکوب زبانی را توضیح داده است. او همچنین در مقابل پروژە استاندارد سازی زبان کردی بر اساس گویش سورانی در کردستان عراق ایستاد و کردی را یک زبان جفت استاندارد با دو گویش عمدە کرمانجی و سورانی می دانست کە خرده-گویش های دیگری را هم شامل می شود. او هر گونه استاندارد سازی زبان کردی را بدون رسمی شدن گویش کرمانجی در کنار سورانی مردود اعلام کرد و بر حقوق زبانی دیگر خرده-گویش ها نیز پافشاری کرد، تا جایی که حکومت اقلیم کردستان از تصمیم رسمی کردن گویش سورانی به عنوان زبان رسمی کردی منصرف شد.

حسن پور از جمله متفکران چپی بود که نه تنها مسأله ملی و مبارزات زنان را جدی می گرفت بلکه مخالف سرسخت جریانات سیاسی مذهبی بود و همواره خطرات حضور پررنگ این جریانات را گوشزد می کرد. از دید او، خاورمیانه امروز محل عرض اندام این دو نیروی متخاصم است: از یک طرف دولت های غربی و دنباله های روهایی منطقی آنان و از طرف دیگر نیروهای سیاسی اسلامگرا که در پوشش ضدیت با دسته اول برای خود مشروعیت می آفرینند. به همین دلیل در عین حمایت از قیام های مردمی چند سال اخیر خاورمیانه از بهار عربی و جنبش گزی پارک استانبول گرفته تا روژوآ(کردستان سوریه)، نگران استحاله این جنبش ها در یکی از دو جریان مذکور بود.

اخیرا مجموعه مقالاتی از وی در کتابی به زبان فارسی با عنوان "بر فراز موج نوین کمونیسم" انتشار یافته است که می تواند دریچه ای به دنیای اندیشه امیر حسن پور باز کند. او از پشتیبانان تز کمونیسم نوین باب آواکیان، رهبر حزب کمونیست انقلابی-آمریکا بود و سال گذشته در سفری به اروپا به معرفی آثار آواکیان پرداخت.

امیر حسن پور در سالهای پایانی زندگی اش پروژه تحقیقاتی- تاریخی مفصلی را درباره جامعه دهقانی و جنبش های دهقانی کُردستان ایران در دهه های بیست و سی شمسی پی گیری می کرد که مبتنی بر مطالعه دراز مدت و گسترده آرشیوها و اسناد مختلف در کنار مصاحبه های طولانی و عمیق با مردم محلی و تعدادی از بازماندگان آن دوره تاریخی است.

متاسفانه مرگ به او مجال نداد تا ثمره زحمات چندین ساله اش را خود به چاپ برساند اما بخش عمده نوشتن متن نهایی به انجام رسیده و امید است که به زودی منتشر شود. علاوه بر این، کتاب دیگری هم با عنوان "امیر حسین آریانپور و تدریس جامعه شناسی مارکسیستی دردهه ۱۳۴۰ ایران" نوشته امیر حسن پور در دست انتشار است که حاصل پژوهشی جامع بر نوشته ها و مصاحبه های آریانپور و گفتگو با دانشجویان سابق آریانپور به همراه تجربه شخصی نویسنده از کلاسهای درس آریانپور است.

.http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-40429453
رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست