تماس با سردبیر: gilavaei@gmail.com تماس با نویساد:perslit@gmail.com درباره ما بایگانی پیوندکده سیاسی / ویژۀ انقلاب کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر
دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید
اورمزدشید ۱۹ فروردین ۱۳۹۵ - ۷ آوریل ۲۰۱۶

یادداشت بر بوف کور
علی کریمی

1
در بوف کور گاهی این رویا است که جای خالی واژه  را می گیرد و  گاهی روایت ،رویای نا پیدا را پدیدار می کند.
هویت راوی، نویسنده و پرسوناژها پی در پی  در هم می ریزد. و از این رو دستیابی بانها را دچار اختلال می کند.و  اغتشاش در اندیشه و ارزشهایی آغاز می شود. فرایندی در برهم  ریختن هویت خواننده . پیش زمینه این هرج و مرج و جابجایی هویت، ریشه در بی هویتی فرد در جامعه دارد. و روی گردانی بسیاری از جهان بوف کوری؛  از آنجاست که زرادخانه فکری آنان پاسخی بدان پرسشها ندارد.
بوف کور جای خود را نه در زمان که در زبان باز می کند و با زبان ذهن ما را به چالش می گیرد. : سحر کلام:  در زنگی زخمهاییست که روح را آهسته در انزوا – پذیرفتنی است. بوطیقا است.  و رفته رفته در برابر تهمتها و بی وفایی ها می ایستد و حضور خود را بما تحمیل می کند.       

2

گفتاری بر بوف کور

 شخصیتها در بوف کور سیالند و گذرا: لکاته؛ هندی،زن اثیری، پیرمرد خنزرپنزری.... لزجند . فرارند و ارتجاعی. نیامده می روند. و نرفته باز می گردند. راوی هم. دمدمی است و سیال.روال روایت بی معنی می نماید اما نگرش با آن معنا می یابد و ماندگار می شود. نا پایداری و بی معنایی قصه، باز تاب نابسامانی در پنداری است که خاستگاه  ماست.

بوف کور نه  بازتاب حقیقت است،و نه نه توی واقعیت. گرته یی از این و آن  که با خواننده گربه می رخصاند . رویایست در جستجوی حقیقت. طنز نیست چون تراژدی در آن موج می زند. تراژدی هم نیست چون گویی ما را به ریشخند می گیرد. ویرانگری که خود آفریننده است. گر چه آفرینش در جهان بوف کوری بی معناست همچنان که در جهان ما نیست. هر چه هست آن است که نمی باید باشد. و ما بدان تن داده ایم. و بوف کور این نا توانمندی را به رخمان می کشد. دهشتناک ترین حقیقت بوف کور آن است که واقعیت بیان شده در آن نمی بایست روی داده باشد.
واقعیات دستکاری شده که با زور همه جا حضور دارند.شبح واقعیت را، اما می شود در سایه ی نگفته های هدایت باز یافت؛ همچنان که مترسک های حقیقت را که دارند به زور روایت و ولایت به خورد جماعت می دهند، می شود در جامعه ی در بند، باز شناخت. در گِل (بوف کور ماندن)برآمد بلاهتی است ، دامنگیر مردمانی که به ارزش های فرسوده فردی و اجتماعی چسبیده و شهامت دیدن واقعیت های موجود و گذر بسوی حقیقت را ندارد.و از همین جاست که از هراس دیدن چهره ی چروکیده ی خودبا به نفی آیینه می پردازند یا کور می شوند، پاره ای هم  با رندی از این ساکنان این  جهان در خود خلیده سواری می کشند - به دیگر سخن آگاهی در خدمت بهره کشی انسان.
دنیایی که کلمه از بار معنای راستین خود باز مانده و آنچه می نماید باز نمود ناراستی و کژتابیست. همتایی شئ و نام  دچار گسیختگی است. فهم فرد و باور جمعی از واژه های روزمره همچون آزادی؛ عشق؛ و انسان،  آشفته ، گنگ و وارونه می شود.  آنکه آزادی را به رخ ما می کشد؛ خفقان را پنهان می کند. آنکه از رفاه و راحتی سخن می گوید؛ بند نافش به دستگاه حکومتی بسته است. و آنکه از حقوق شهروندان دم می زند؛ دهان ما را می بنند.
نیرنگ های زبانی در بوف کور از همان ابتدا با اسم کور آغاز می شود. خنزرپنزری، لکاته؛ ... چرت ما را از ادبیات شسته و رفته پاره می کند. زبان در خدمت واقعیتی نیست که بی اعتباریش را دم بدم آشکار می کند. آنهم در جامعه ای که فرهیختگان زور-مدار می کوشندتا زهر حقیقت سقط شده را پنهان کنند.
هدایت نویسنده یی حرف ناشنوست که درخواست خوانده را که:"هر چه میخواهی بنویس ، فقط آرامش خاطر ما را بهم نزن را " را زیر سیبیلی در میکند. جوهر بوف کور در پرده دری از واقعیتهای بی پرده ی تهی از ظرا فت و زیباییست.  آنچه خواننده را از خواندن بوف کور رم میدهد، هراس از لو رفتن بی مایه گی و کلافه شدن از ناتوانی در تجسم واگویه های نویسنده است. چرا که هدایت به گفتار براهنی بی باور است که در صفحه ی ۵۶۶ آزاده خانم می نویسد: " نویسنده و خواننده در هر عصری قرار دادهایی برای بیان پیدا میکنند که فرهنگ حکم آن عصر ، آنها را مکلف آنها کرده است" و این از شناخت او از جامعه ایست که در بر لبه ی گور به انتظار گودو نشسته. و در کنار گود در انتظار بخت برگشته ایست تا بگوید : لنگش کن تا ایشان بر لب جوی بنشینند و گذار عمر را در علم حپروت بگذرانند.
فلوبر میگفت :" نوشتن نوعی شیوه زیستن است" بجاست که ما هم بگوییم :که خواندن هم شیوه ی انتخاب زیستن است. ، و شاید اساسی ترین وظیفه خواننده آن است تا با همدستی نویسنده، نگذارد سیستمهای توتالیتر رویاهایش را کش بروند و آداب زنده ماندن را به او دیکته کنند. نویسنده در این جوامع مثل هدایت تنها با خونندگان نیست که مشکل دارد، بلکه طرف دعوا آنانی ان که اصلا کتاب نمی خوانند.

هدایت در برابر چیستی و چرائی هستی باز می ماند؛ همچنان که گویی در برابر رجاله ها و بر پا کنندگان شرایط موجود کاری از او بر نمی آید. اما آن ناتوانی، در پرداختن به رمانی، توانمند می شود که جان ما یه اش، اشتیاقی است که هیچ جای کتاب از آن سخن به میان نمی آید. اشتیاق به بودنی بی ریا و با معنا. همچنان که بی گفتاری در باره خفقان جامعه.بوف کور اثری سیاسی می شود، چرا که با سیاست دمخور نیست. همچنان که در: ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد فروغ هم با همه ی سیاسی بودن، اشاره ای به سیاست نیست.  
قالب رمان بازتاب تنگ مناسبات اجتماعی-فرهنگی است. جهانی در چنبره ی سنت ها و سیاست های فرسوده اما از نفس نیفتاده.
آمیزه ای از رؤیاهای که نمی بایست دیده می شد و تنها در بستر  شرایط نا متعارف فرهنگی است که به بودن و باز تولید خود ادامه می دهد و پی در پی در تلاقی حقیقتی است که می رود تا سر برآورد.
هیچ اندیشه ای در بوف کور جذاب نیست و ما با آنکه آنها را تجربه نکرده ایم میل داریم آنها را باور کنیم.
مشکلی که بوف کور پیش پای ما می گذارد این است که با برجسته شدن نام هدایت، ما را از پرداختن به خودمان باز می دارد.هویت پیچ در پیچ ما تاب در افتادن در ورطه بوف کوری را ندارد. و این است که از آن روی بر می گردانیم. و چون هدایت نیستیم، چشم هدایت از سوی دیگری را تا گور با خود می بریم.

علی کریمی
دبی-امارت متحده عربی

 

رسانه هنروادبیات پرس لیت | Create Your Badge
 

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست